သြား

သြားသည္ ပါးစပ္(ခံတြင္း)အတြင္းတည္ရွိၿပီး ခႏၶာကိုယ္တြင္ အမာဆံုးေသာ အစိတ္အပိုင္း တစ္ခု ျဖစ္သည္။ သြားမ်ားကို ကယ္လစီယမ္ ေဖာ့စဖိတ္ (Calcium Phosphate) ျဖင့္ အဓိက ေပါင္းစပ္ဖြဲ႔စည္းထားျခင္းျဖစ္သည္။ သြားသည္အစာစားရာ(Mastication) တြင္လည္းေကာင္း၊ စကားေျပာဆိုရာ(Speech) တြင္ လည္းေကာင္း၊ ႐ုပ္ဆင္းအဂၤါကို ပံုေဖာ္ေဆာင္ရာ (Esthetics) တြင္လည္းေကာင္း မ်ားစြာအသံုး၀င္သည္။

သြားတစ္ေခ်ာင္း၏ ဖြဲ႔စည္းတည္ေဆာက္ပံု (Structure of Tooth)
သြားတစ္ေခ်ာင္းတြင္ ပါးစပ္အတြင္းျမင္ေတြ႔ရေသာအပိုင္းကို ေခါင္းပိုင္း (Crown) ႏွင့္ မျမင္ရေသာ အပိုင္း (သြားဖံုးျဖင့္ အုပ္ေနေသာအပိုင္း) ကို အျမစ္ပိုင္း (Root) ဟူ၍ ႏွစ္ပိုင္းခြဲျခား ႏိုင္သည္။

သြားတစ္ေခ်ာင္းကို ေဒါင္လိုက္ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာၾကည့္ပါက အလႊာ(၃)လႊာကို ေအာက္ပါ အတိုင္း ေတြ႔ရသည္။

  • (၁) အျပင္ဘက္ဆံုးအလႊာမွာ ေႂကြသြားလႊာ (Enamel) ျဖစ္ၿပီး အမာဆံုးအပိုင္း ျဖစ္သည္။
  • (၂) ယင္း၏ အတြင္းဘက္တြင္ ဆင္စြယ္ႏွစ္လႊာ (Dentine) ရွိၿပီး ၄င္းသည္ ေႂကြသြားလႊာေလာက္ မမာေခ်။
  • (၃) အတြင္းဆံုးတြင္ မႊသြားလႊာ (Pulp) ရွိၿပီး ၄င္းတြင္ေသြးေၾကာမ်ား (Vessels) ၊ အာ႐ံုေၾကာမ်ား (Nerves) ပါရွိသည္။

(၁) ေႂကြသြားလႊာ (Enamel) ။ ။ လူတစ္ဦး၏ ခံတြင္းရွိသြားမ်ားကို ၾကည့္လိုက္လွ်င္ ျမင္ရေသာ အျပင္ဖက္ဆံုး အလႊာမွာ ေႂကြသြားလႊာျဖစ္သည္။ ဤေႂကြသြားလႊာသည္ သြားတစ္ေခ်ာင္း၏ အမာဆံုးအစိတ္အပိုင္း ျဖစ္သကဲ့သို႔ အ႐ိုးထက္လည္း မာသည္။ လူတစ္ဦး ႏွင့္ တစ္ဦး သြားအေရာင္မတူညီၾကျခင္းမွာ ဤ ေႂကြသြားလႊာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ကေလးမ်ားသည္ လူႀကီးမ်ားထက္ သြား အေရာင္ပိုျဖဴတတ္သည္။ တစ္ခါတစ္ရံ မ်ဳိး႐ိုးႏွင့္ အသားအေရာင္ကို လိုက္၍လည္း သြားအေရာင္ကြဲျပားတတ္သည္။ ဤသို႔အေရာင္ ကြဲျပားျခင္းမွာ ပံုမွန္ျဖစ္ေပသည္။ သို႔ေသာ္ အခ်ဳိ႕သြားမ်ားတြင္ အေၾကာင္း တစ္ခုခု ေၾကာင့္ အေရာင္ေျပာင္းလဲျခင္းမ်ား ရွိတတ္သည္။ မိခင္မ်ား ကိုယ္၀န္ေဆာင္ခ်ိန္ (သို႔) ကေလးမ်ား ငယ္စဥ္အခ်ိန္တြင္ ပဋိဇီ၀ေဆးမ်ား (eg.Tetracycline) ကို အခ်ိန္ၾကာျမင့္စြာ ေသာက္သံုးရ၍ ေဆး၏အေရာင္မ်ား သြားတြင္စြဲ၀င္ေနျခင္း၊ ေမြးရာပါခ်ဳိ႕ယြင္းခ်က္ေၾကာင့္ သြားမ်ားတြင္ အခ်ဳိင့္မ်ားျဖစ္ျခင္း၊ အေရာင္ေျပာင္း ျခင္း၊ ေသာက္သံုးသည့္ ေရတြင္ ဖလို႐ိုဒ္ဓာတ္ (Fluoride) မ်ားေသာေၾကာင့္ သြားတြင္ အျဖဴအစင္းမ်ားျဖစ္ျခင္း၊ ညိဳလာျခင္း၊ ခ်ဳိင့္ခြက္ျဖစ္ျခင္းတို႔ ျဖစ္တတ္သည္။ ေၾကြသြားလႊာသည္ အာ႐ံုခံစားမႈကိုမသိရွိႏုိင္ပါ။

(၂) ဆင္စြယ္ႏွစ္လႊာ (Dentine) ။ ။ ေႂကြသြားလႊာ၏ အတြင္းဘက္တြင္ရွိသည့္ အလႊာမွာ ဆင္စြယ္ႏွစ္လႊာ ျဖစ္သည္။ ယင္းအလႊာသည္ ေႂကြသြားလႊာေလာက္ မမာေသာ္လည္း အ႐ိုးထက္ပို၍မာေပသည္။ ဤအလႊာတြင္ သြား၏အာ႐ံုခံစားမႈကို စတင္ သိရွိႏုိင္သည္။ (ဥပမာ-သြားပိုးစားျခင္းေၾကာင့္ သြားက်င္ျခင္း၊ သြားမ်ား ျပဳန္းတီးမႈ (Attrition,Erosion,etc..) ေၾကာင့္ သြားက်င္ျခင္း)

(၃) မႊသြားလႊာ (Pulp) ။ ။ မႊသြားလႊာသည္ သြား၏အတြင္းဆံုးအလႊာျဖစ္ၿပီး ယင္းအလႊာတြင္ ေသြးေၾကာ၊ အာ႐ံုေၾကာမ်ားႏွင့္ ဖြဲ႔စည္းထားၿပီး သြားတစ္ေခ်ာင္း၏ အာ႐ံုခံစားမႈႏွင့္ ယင္းသြား၏ ရွင္သန္မႈတို႔သည္ ဤအလႊာေပၚတြင္ မူတည္သည္။ (ဤအလႊာထိ သြားပိုးစား၍ သြား၏ ေသြးေၾကာႏွင့္ အာရံုေၾကာမ်ား ပ်က္စီးသြားပါက သြားက်င္ျခင္းသြားကိုက္ျခင္းကို သိရွိႏိုင္ေတာ့မည္ မဟုတ္သကဲ့သို႔ သြား၏အေရာင္သည္လည္း ညိဳညစ္ညစ္အေရာင္သို႔ ေျပာင္းသြားႏိုင္သည္။ မကုသဘဲထားပါက မႊသြားလႊာထဲတြင္ရွိေသာ ဘက္တီးရီးယား ပိုးမ်ားေၾကာင့္ သြား၏အျမစ္ထိပ္တြင္ျပည္တည္ျခင္း (Periapical Abscess) ျဖစ္ေစႏိုင္သည္။)

သြားဖံုး (Gingiva)
သြား၏ အျမစ္ပိုင္းကို ဖံုးအုပ္ထားေသာ သြားဖံုးသားသည္ သြားမ်ား ခံတြင္း၌ ေရရွည္ တည္တံ့ခိုင္ၿမဲေအာင္ ေထာက္ကူေပးထားေသာ သြားျမစ္၀န္းက်င္တစ္႐ွဴး (Periodontium) တြင္ပါ၀င္ေသာ အစိတ္အပိုင္းတစ္ခု ျဖစ္သည္။ အျခားသြားျမစ္၀န္းက်င္တစ္႐ွဴးမ်ားမွာ သြားဖံုး႐ိုး (Alveolar bone)၊ သြားျမစ္ပတ္ေျမႇး (Periodontal ligament)ႏွင့္ သြားျမစ္ပတ္လႊာ(Cementum) တို႔ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ယင္းတုိ႔ကို သြားဖံုးသားက ဖံုးအုပ္ထားသျဖင့္ မျမင္ေတြ႔ႏုိင္ေပ။ က်န္းမာ ေသာ သြားဖံုးသားသည္ ပန္းႏုေရာင္ရွိၿပီး

  • သြားမ်ားကို ထိန္းသိမ္း၊ ေထာက္ကူေပးရန္အတြက္ လည္းေကာင္း
  • ခံတြင္း အနံ႔ေကာင္းေစရန္အတြက္ လည္းေကာင္း
  • ႐ုပ္ဆင္းအဂၤါအတြက္ လည္းေကာင္း လြန္စြာအေရးပါေပသည္။

သြားေပါက္ျခင္း အမ်ဳိးအစား (Dentition)
သာမန္အားျဖင့္

  • (၁) ကေလးသြား (ငယ္သြား) (Primary or Decidious Teeth)ႏွင့္
  • (၂) လူႀကီးသြား (Permanent Teeth) ဟူ၍ ႏွစ္မ်ဳိးရွိသည္။

အသက္ (၆)လ အရြယ္တြင္ ကေလးသြား စေပါက္၍ ကေလးအသက္ (၆)ႏွစ္မွ အစျပဳ၍ ေပါက္လာေသာသြားမ်ားသည္ လူႀကီးသြားမ်ား ျဖစ္ၾကသည္။

သြားပံုသ႑ာန္ အမ်ဳိးအစား (Types of Teeth)
သြားမ်ားတြင္ပံုသ႑ာန္ကိုလုိက္၍ (၄)မ်ဳိးခြဲျခားႏိုင္သည္။ ေရွ႕သြား၊ စြယ္သြား၊ အံေရွ႕သြား၊ အံသြားတို႔ျဖစ္ပါသည္။

သြားအမ်ဳိးအစားအလိုက္ အသံုး၀င္ပံုမ်ား (Functions of Teeth)
ေရွ႕သြားမ်ား (Incisors) ။ ။ ကပ္ေၾကးပမာ ကိုက္ျဖတ္ရန္ႏွင့္ ညႇပ္ရန္ အသံုး၀င္သည္။
စြယ္သြား (Canine) ။ ။ ခၽြန္ထက္ေသာအစြယ္ပါသျဖင့္ အစာမ်ားကို ကိုက္ဖဲ့ရန္၊ ဆြဲခြာရန္ အသံုး၀င္သည္။
အံေရွ႕သြား (Premolar) ။ ။ ခၽြန္ထက္ေသာ အစြယ္ႏွစ္ခုပါသျဖင့္ အစာကို ကိုက္ဖဲ့ရန္၊ ျဖတ္ရန္ႏွင့္ အစာေခ်ရန္ အသံုး၀င္ပါသည္။
အံသြား (Molar) ။ ။ သန္မာ၍ အသံုး၀င္ဆံုးသြားမ်ားျဖစ္သည္။ အစာမ်ားကို ႀကိတ္၀ါးရန္ႏွင့္ ေၾကညက္ေစရန္အတြက္ အသံုး၀င္သည္။

သြားေပါက္ခ်ိန္ (Time of Tooth Eruption)
ငယ္သြားေပါက္သည့္အခ်ိန္ ။ ။ ကေလးသြားမ်ားတြင္ သြားပုံသ႑ာန္ အမ်ဳိးအစား(၃)မ်ဳိးသာ ပါရွိ ပါသည္။ ေရွ႕အလယ္သြား၊ (Incisors)၊ စြယ္သြား (Canine)၊ ပထမအံသြားႏွင့္ ဒုတိယအံသြားမ်ား (Molars) ဟူ၍သာ ပါရွိၿပီး၊ အံေရွ႕သြားမ်ား (Premolars) မပါရွိေခ်။ သြားအမ်ဳိး အစား တစ္မ်ဳိးလွ်င္ (၄)ေခ်ာင္းစီ ပါရွိေသာေၾကာင့္ စုစုေပါင္း (၂၀)ေခ်ာင္းေပါက္ပါသည္။ ကေလး သြားမ်ားသည္ (၆)လသား အရြယ္ တြင္စတင္ေပါက္ၿပီး ကေလးအသက္ (၂)ႏွစ္ခြဲႏွင့္ (၃)ႏွစ္ၾကား အရြယ္တြင္ ငယ္သြားမ်ားစံုညီစြာ ေပါက္ၿပီးျဖစ္ပါသည္။

ႀကီးသြားေပါက္သည့္အခ်ိန္ ။ ။ ကေလးအသက္ (၆) ႏွစ္မတိုင္မီ ငယ္သြားမ်ား၏ ေအာက္ေမး႐ိုး (Mandible)ထဲတြင္ ႀကီးသြားမ်ားသည္ ေပါက္ရမည့္ေနရာအလိုက္ စတင္ျဖစ္ေပၚေနသည္။ အသက္ (၆)ႏွစ္ခန္႔မွစ၍ (၁၂)ႏွစ္၀န္းက်င္အထိ ငယ္သြားမ်ားေနရာတြင္ ႀကီးသြားမ်ား အစားထုိး ေပါက္လာသည္။ ဤႏွစ္အပိုင္းအျခားတြင္ ႀကီးသြားႏွင့္ ငယ္သြားသည္ သြားအမ်ဳိးအစားအလိုက္ လဲ၍ ေပါက္ၾကသည္။ ထိုအခါ ကေလး၏ ခံတြင္းအတြင္း၌ ကေလးသြားႏွင့္ လူႀကီးသြား (၂)မ်ဳိး စလံုး ေတြ႔ႏိုင္သည္။ အသက္ (၁၂)ႏွစ္ (၁၃)ႏွစ္အရြယ္ခန္႔တြင္ ငယ္သြားမ်ားအားလံုးသည္ ႀကီးသြားႏွင့္ အစားထိုးလဲလွယ္ၿပီး ျဖစ္သည္။ သို႔ေသာ္ ယင္းအသက္အရြယ္ထက္ ေက်ာ္လြန္၍ ငယ္သြားမ်ားရွိေနေသးလွ်င္ သြားဘက္ဆိုင္ရာ ဆရာ၀န္ထံ ျပသသင့္ေပသည္။

အသက္ (၁၈-၂၅)ႏွစ္၀န္းက်င္တြင္ အံဆံုးသြား (Last Molar, Wisdom Tooth) မ်ား ေပါက္လာၿပီး ႀကီးသြား (၃၂)ေခ်ာင္း ျပည့္စံုမည္ျဖစ္သည္။ ႀကီးသြားမ်ားတြင္ ေရွ႕အလယ္သြား(Central Incisor) ၊ ေရွ႕ေဘးသြား (Lateral Incisor)၊ စြယ္သြား (Canine)၊ ပထမအံေရွ႕သြား၊ ဒုတိယအံေရွ႕သြား (Premolars)၊ ပထမအံသြားႀကီး၊ ဒုတိယအံသြားႀကီးႏွင့္ တတိယအံသြားႀကီး (Molars) ဟူ၍ အမ်ဳိးအစား (၄)မ်ဳိး ပါရွိပါသည္။ သြားအမ်ဳိးအစားတစ္မ်ဳိးလွ်င္ (၄)ေခ်ာင္းစီကို အေပၚေမး႐ိုး(Maxilla)၊ ေအာက္ေမး႐ိုး (Mandible) တြင္ ဘယ္ႏွင့္ညာေပါက္ေသာေၾကာင့္ စုစုေပါင္း (၃၂)ေခ်ာင္းရွိသည္။

သြားေပါက္ခ်ိန္တြင္ ေတြ႔ရေသာ လကၡဏာမ်ား
သြားေပါက္ခ်ိန္တြင္ကေလးမ်ားသည္ပံုမွန္ထက္ပို၍ငိုျခင္း၊ မအီမသာျဖစ္ျခင္း၊ သြားရည္မ်ား က်ျခင္း၊ သြားဖံုးယားယံျခင္း၊ ပါးစပ္အတြင္း မၾကာခဏ လက္ႏိႈက္ျခင္း၊ ေတြ႔ရာပစၥည္း (ဥပမာ-ကစားစရာ) ကိုက္ျခင္း တုိ႔ကိုေတြ႔ရတတ္သည္။ သြားေပါက္သည့္ေနရာတြင္ သြားဖံုးေရာင္ျခင္း၊ မ်က္ႏွာတစ္ျခမ္းေရာင္ျခင္းႏွင့္ အစာမစားႏုိင္ျခင္း၊ ဖ်ားျခင္း၊ ၀မ္းေလွ်ာျခင္းမ်ား ျဖစ္တတ္သည္။ ထုိလကၡဏာမ်ားရွိပါက ဆရာ၀န္ႏွင့္ ျပသစစ္ေဆးသင့္သည္။

အသက္ (၆) ႏွစ္တြင္ ေပါက္သည့္ အံသြားႀကီး
ကေလးအသက္ (၆)ႏွစ္ အရြယ္ခန္႔တြင္ ကေလးအံသြားမ်ားေနာက္၌ လူႀကီးသြားျဖစ္ေသာ ပထမအံသြားႀကီး စတင္ေပါက္လာသည္။ ဤအရြယ္တြင္ ေပါက္ေသာအံသြားသည္ လူႀကီးသြား ျဖစ္ေၾကာင္း မိဘမ်ား ဂ႐ုမျပဳမိသျဖင့္ သြားပိုးစားၿပီး ေစာစီးစြာ ဆံုး႐ံႈးရတတ္သည္။ လူႀကီးသြား ေစာစီးစြာဆံုး႐ံႈးပါက အစားထုိးေပါက္မည့္ သြားမရွိေတာ့သျဖင့္ အထူးဂ႐ုျပဳသင့္သည္။

Dr. Sai