ငွက္ဖ်ားေရာဂါ

  • ငွက္ဖ်ားေရာဂါသည္ Plasmodium ေခၚ ကပ္ပါးပိုးေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ ကူးစက္ေရာဂါ တစ္မ်ိဳးျဖစ္ပါသည္။ ေရာဂါပိုး အမ်ိဳးအစား ၄ မ်ိဳးရွိပါသည္။

ကူးစက္နိုင္ေသာနည္းလမ္းမ်ား

  • Anopheles ျခင္ကိုက္ျခင္း
  • ေရာဂါပိုးရွိေသာေသြးသြင္းျခင္း
  • ေရာဂါပိုးရွိေသာေသြးနွင့္ ထိေတြ႔ထားေသာ အပ္နွင့္ ေဆးပိုက္မ်ားျဖင့္ ေဆးထိုးခံရျခင္း
  • ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္မွ သေႏၶသားသို႔ ကူးစက္ျခင္း

ေရာဂါပ်ိဳးခ်ိန္

  • ေရာဂါပိုး အမ်ိဳးအစားေပၚမူတည္၍ ပိုးဝင္ခ်ိန္မွ ၈ ရက္မွ ရက္ ၃၀ အတြင္းေရာဂါ လကၡဏာျပတတ္ပါသည္။ တစ္ခါတစ္ရံ နွစ္အနည္းငယ္ၾကာသည္အထိ ေရာဂါလကၡဏာမျပဘဲ ကိုယ္တြင္း၌ ကပ္ပါးပိုး အျဖစ္ ရွိေနတတ္ပါသည္။

ေရာဂါလကၡဏာမ်ား

ေရာဂါပိုးအမ်ိဳးအစားေပၚ မူတည္၍ အဖ်ားတက္ပံု နွင့္ ေရာဂါျပင္းထန္ပံု မတူညီၾကပါ။

  • ခ်မ္းတုန္ဖ်ားျခင္း-ငွက္ဖ်ားေရာဂါ၏ အဓိကေရာဂါ လကၡဏာျဖစ္ပါသည္။
    • Plasmodium vivax & ovale- ၃ ရက္တစ္ခါ အဖ်ားတက္ျခင္း။ အဖ်ားမတက္မွီ ခ်မ္းတုန္၍ အဖ်ားတက္ျပီးေနာက္ ေခၽြးမ်ားထြက္ကာသက္သာသြားေလ့ရွိပါသည္။ နွစ္အတန္ၾကာမွ ေရာဂါ ျပန္ထျခင္းျဖစ္တတ္ပါသည္။
    • Plasmodium malaria-၄ ရက္တစ္ခါ အဖ်ားတက္တက္ပါသည္။ ေရာဂါလကၡဏာမျပဘဲ ေသြးတြင္း၌ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ ရွိေနတတ္ပါသည္။
    • Plasmodium falciparum-၃ ရက္တစ္ခါ အဖ်ားတက္ေလ့ရွိျပီး ဤပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ငွက္ဖ်ားေရာဂါသည္ ျပင္းထန္ေသာ အမ်ိဳးအစားျဖစ္ျပီး ေနာက္ဆက္တြဲ အႏၱရာယ္မ်ားစြာျဖစ္တတ္ပါသည္။
  • ေခါင္းကိုက္ျခင္း၊ ႏႈံျခင္း၊ ၾကြက္သားမ်ားနာက်င္ျခင္း။
  • အသည္းႏွင့္ သရက္ရြက္ၾကီးျခင္း။
  • ေသြးအားနည္းျခင္း၊ အသားဝါျခင္း တို႔ျဖစ္တတ္ပါသည္

Falciparum ပိုးေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ ငွက္ဖ်ားေရာဂါ၏ ေနာက္ဆက္တြဲ ေရာဂါမ်ား

  • ေသြးအားအလြန္နည္းျခင္း၊ ေသြးအားနည္းလြန္းျခင္းေၾကာင့္ နွလံုးေကာင္းစြာ အလုပ္မလုပ္နိုင္ျခင္း၊
  • ေရဓာတ္ႏွင့္ ေသြးတြင္းသတၱဳဓာတ္မ်ား ကေမာက္ကမျဖစ္ျခင္း
  • ကိုယ္တြင္း အဂၤါမ်ားထိခိုက္ျခင္း
    • ဦးေနွာက္အတြင္း ငွက္ဖ်ားပိုးဝင္ျခင္း
    • ဆီးနည္းျခင္း၊ ေက်ာက္ကပ္ပ်က္ျခင္း၊
    • ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း၊ အဆုတ္ေရဝင္ျခင္း၊
    • အသည္းၾကီးျခင္း၊ အသားဝါျခင္း၊ အသည္းပ်က္ဆီးျခင္း
    • ဗိုက္ေအာင့္ျခင္း၊ ဝမ္းေလ်ာျခင္း၊ ဝမ္းကိုက္သလို ျဖစ္ျခင္း
  • ေသြးတြင္း ေသြးနီဥမ်ားပ်က္စီး၍ ဆီးမဲမဲမ်ားသြားျခင္း
  • ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္က်ျခင္း
  • ေသြးေပါင္က်ျခင္း
  • အဖ်ားၾကီးျခင္း
  • သရက္ရြက္ကြဲျခင္း၊ ၾကီးျခင္း၊ ေသြးတြင္း ေသြးနီဥ၊ ေသြးျဖဴဥ၊ ေသြးပမႊားမ်ား မ်ားစြာဖ်က္ဆီးခံရျခင္း
  • ကုိယ္ဝန္ေဆာင္မ်ားတြင္ ကိုယ္ဝန္ပ်က္က်ျခင္း၊ ကေလးအေသေမြးျခင္း၊ ေပါင္မျပည့္ေသာကေလးေမြးျခင္း
  • အလုပ္မလုပ္နိုင္ျခင္း

မည္သို႔ပင္ ေရာဂါလကၡဏာမ်ားျပင္းထန္ေစကာမူ တတ္ကၽြမ္းသူ ဆရာဝန္၊ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းမ်ားနွင့္ ထိေရာက္ေသခ်ာစြာကုသမႈခံယူပါက ေရာဂါ ေပ်ာက္ကင္းနိုင္ပါသည္။

စစ္ေဆးမႈမ်ား

ယခုအခါ ငွက္ဖ်ားပိုးကို အလြယ္တကူစစ္ေဆးနိုင္ေသာ ေသြးစစ္ကိရိယာမ်ားရွိလာျပီ ျဖစ္၍ ငွက္ဖ်ားျဖစ္သည္ဟု ထင္ပါက နီးစပ္ရာက်န္းမာေရးဌာနမ်ားတြင္ စစ္ေဆးနိုင္ျပီ ျဖစ္ပါသည္။

ထို႔အျပင္ ေရာဂါရွာေဖြရန္ႏွင့္ ကုသရန္ ေအာက္ပါ စစ္ေဆးမႈမ်ားကိုလည္း ခံယူသင့္ပါသည္။

  • ေသြးတြင္း ငွက္ဖ်ားပိုးစစ္ျခင္း
  • ေသြးပစၥည္းမ်ားစစ္ေဆးျခင္း
  • ဆီးစစ္ျခင္း
  • အသည္းႏွင့္ ေက်ာက္ကပ္ဓာတ္မ်ားစစ္ေဆးျခင္း
  • ေသြးတြင္းသၾကားဓာတ္စစ္ေဆးျခင္း
  • ႏွလံုးစက္ဆြဲျခင္း(ECG)

ကုသျခင္း

ငွက္ဖ်ားေရာဂါလကၡဏာမ်ားျပပါက

  • မိမိသေဘာျဖင့္ ေဆးမ်ားဝယ္ယူေသာက္သံုးျခင္းကို ေရွာင္ၾကဥ္ပါ။
  • သာမန္ေရာဂါအဆင့္ျဖစ္ပါက ယခုအခါ ပဒုမၼာ တံဆိပ္ျဖင့္ ငွက္ဖ်ားေဆးမ်ားကို နီးစပ္ရာေဆးခန္း၊ က်န္းမာေရးဌာန မ်ားတြင္ ရရွိနိုင္ျပီျဖစ္၍ လိုအပ္ေသာေဆးပမာဏႏွင့္ ေဆးေသာက္ရမည့္ အခ်ိန္ကာလအတိုင္း ေသာက္သံုးရန္ လိုအပ္ပါသည္။
  • ေရာဂါျပင္းထန္ပါက ေဆးရံုတက္၍ ထိုးေဆးမ်ားျဖင့္ ကုသမႈခံယူရန္လိုအပ္ပါသည္။
  • ေရာဂါျဖစ္ပြားပါက အျမစ္ေပ်ာက္ကုသနိုင္ျပီျဖစ္၍ တတ္ကၽြမ္းသူမ်ားႏွင့္ တိုင္ပင္ကုသမႈ ခံယူသင့္ေၾကာင္း အၾကံျပဳအပ္ပါသည္။

ေဒါက္တာခ်ိဳ(ေဆး ၁)