🔺လူေတြသိပ္မသိေသးတဲ့ အဖ်ားရဲ႕ လိႈ႕ဝွက္ခ်က္မ်ား🔺

🎯 အဖ်ားဆိုတာဘာလဲ ??

‘အရင္း’ရဲ႕ အေပၚဘက္ထိပ္ လို႔ေတာ့ စကားကပ္မေျပာေၾကးေပါ့။ အဖ်ားဆိုတာ လူတိုင္းျဖစ္ဖူးတဲ့ ေဝဒနာ တစ္မ်ိဳးပါ။ Fever လို႔ ေခၚသလို Febrile illness လို႔လည္းေခၚတယ္။ Pyrexia လို႔လည္း ေခၚၿပီး Controlled Hyperthermia လို႔လည္း ေခၚပါတယ္။

ကိုယ္ပူခ်ိန္တက္လာရင္ ဖ်ားၿပီလို႔ လူေတြ ေျပာတတ္ၾကသလို ေနမေကာင္းျဖစ္ေနၿပီလို႔လည္း ယူဆတတ္ၾကတယ္။

🎯 ကိုယ္ပူတိုင္း ဖ်ားတာလား ??

ဖ်ားတိုင္း ကိုယ္ပူေလ့႐ွိေပမဲ့ လက္နဲ႔စမ္းၾကည့္လို႔ ကိုယ္ပူေနတိုင္းေတာ့ အဖ်ားမဟုတ္ပါဘူး။ ခႏၶာကို္ယ္ရဲ႕ အပူခ်ိန္က အစားအေသာက္၊ ပတ္ဝန္းက်င္အပူခ်ိန္၊ ကိုယ္လက္လႈပ္႐ွားမႈ စတာေတြအေပၚမူတည္ၿပီး တသမတ္တည္းမဟုတ္ဘဲ ေျပာင္းလဲေနတတ္ပါတယ္။ ညေန ၆နာရီ ဝန္းက်င္မွာ အပူဆံုးျဖစ္တတ္ၿပီး မနက္ ၃နာရီ ဝန္းက်င္မွာ အေအးဆံုးျဖစ္တတ္ပါတယ္။

🎯 အပူခ်ိန္ဘယ္ေလာက္ဆို ဖ်ားတာလို႔ ေခၚမလဲ ??

လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္ပံုမွန္အပူခ်ိန္ျဖစ္တဲ့ 36–37° C (98–100° F)အထက္ကို ေက်ာ္သြားၿပီဆို ဖ်ားတယ္လို႔ ဆိုရပါမယ္။

🎯 ဘာနဲ႔တိုင္းလဲ ??

ဒါေတာ့ လူတိုင္းသိၿပီးသားပါ။ သာမိုမီတာနဲ႔ တိုင္းရပါတယ္။ ဟိုးတုန္းကေတာ့ လ်ွာေအာက္ထည့္တိုင္း..ခ်ိဳင္းေအာက္မွာတိုင္းတဲ့ သိပ္ၾကည့္ရမလြယ္တဲ့ ျပဒါးတိုင္ဆိုတဲ့ စိတ္ညစ္စရာ သာမိုမီတာေတြေပါ့။ အခုေတာ့ digital ဂဏန္းေတြနဲ႔ ျပတဲ့ သာမိုမီတာေတြ႐ွိလာသလို အသားကိုထိစရာမလိုတဲ့ အနီေအာက္ေရာင္ျခည္သံုး သာမိုမီတာေတြပါ ႐ွိေနပါၿပီ။

ခ်ိဳင္းမွာတိုင္းရင္ေတာ့ ပကတိအပူခ်ိန္ထက္ နည္းတာမို႔ 0.2 – 0.3 ° C ထပ္ေပါင္းၿပီးတြက္ရပါတယ္။

🎯 ဘာေၾကာင့္ဖ်ားတတ္လဲ ??

မ်ားေသာအားျဖင့္ေတာ့ Virus ၊ Bacteria ၊ Fungi ၊ Protozoa စတဲ့ ေရာဂါပိုးေပါင္းစံုထဲက တစ္ခုခု.. လမ္းေၾကာင္းတစ္ခုခုကေန ခႏၶာကိုယ္ထဲ အလည္အပတ္ေရာက္လာၿပီဆို ကိုယ္ပူတက္ၿပီး ဖ်ားလာတတ္ပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ ကာကြယ္ေဆးေတြထိုးၿပီးတဲ့အခါမွာလည္း ဖ်ားတတ္ပါေသးတယ္။

ေသြးေလးဖက္နာေရာဂါေၾကာင့္လည္း ဖ်ားတတ္ပါတယ္။

တခ်ိဳ႕ေဆးေတြေၾကာင့္လည္း ကိုယ္ပူခ်ိန္တက္လာတတ္သလို Amphetamine လို စိတ္ႂကြေဆးေတြေၾကာင့္လည္း ကိုယ္ပူတတ္ပါတယ္။ အရက္ျဖတ္တဲ့ အခါမွာလည္း ကိုယ္ပူတက္ေနတတ္ပါတယ္။

ဖ်ားႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းရင္းေပါင္း ေျမာက္မ်ားစြာ႐ွိသလို ဘာေၾကာင့္ဆိုတာ လံုးဝအေၾကာင္းရင္း႐ွာမရတဲ့ Pyrexia of Unknown Origin (PUO) ဆိုတဲ့ ဆရာဝန္ကို က်ီစယ္စိန္ေခၚၿပီး လူနာကို အၾကာႀကီးဒုကၡေပးေနတဲ့ ေရာဂါအေျခအေနမ်ိဳးေတြလည္း ႐ွိပါတယ္။

🎯 ဖ်ားရင္ ဘာလကၡဏာေတြ ျပတတ္လဲ ??

ကိုယ္ပူပါမယ္။ တခ်ိဳ႕ ေရာဂါေတြမွာ ခ်မ္း/တုန္ ေနတတ္ပါတယ္။ အဖ်ားစတက္တဲ့ အခ်ိန္နဲ႔ ဘယ္လိုဖ်ားတယ္ဆိုတာကို ေသခ်ာသတိျပဳ မွတ္ထားၿပီး ဆရာဝန္ကိုေျပာဖို႔လိုပါတယ္။ ေရာဂါတစ္ခုနဲ႔ တစ္ခု ဖ်ားတဲ့ပံုစံခ်င္းကြာတတ္ပါတယ္။

အူေရာင္ငန္းဖ်ားလို Relative Bradycardia လို႔ေခၚတဲ့ ႐ွား႐ွားပါးပါး ႏွလံုးခုန္ေႏွးေနေစတတ္တဲ့ ေရာဂါမ်ိဳးကလြဲရင္ က်န္တဲ့ အဖ်ားေတြမွာ ႏွလံုးခုန္ျမန္တတ္ပါတယ္။

ကိုက္ခဲ..ေညာင္းညာ..မလႈပ္ခ်င္ ျဖစ္တတ္သလို..ေခါင္းကိုက္ေနတတ္ပါတယ္။ အစားအေသာက္လည္းပ်က္တတ္ပါတယ္။ တုပ္ေကြးလို အေျခအေနမ်ိဳးမွာ ႏွာေစး..ေခ်ာင္းဆိုး..ဝမ္းေလွ်ာ..စတာေတြ တြဲျဖစ္တတ္ပါတယ္။ က်န္တဲ့ ေရာဂါပိုးေတြမွာလည္း ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ ဘယ္အစိတ္အပိုင္းကို ထိခိုက္တယ္ဆိုတာမူတည္ၿပီး တျခားလကၡဏာေတြျပေနတတ္ပါတယ္။

ဒီလကၡဏာေတြရယ္ ဘာေတြခံစားရတယ္ဆိုတဲ့ ေဝဒနာေတြရယ္ကို ၾကည့္ၿပီးမွ စမ္းသပ္စစ္ေဆး..လိုအပ္ရင္ ဓာတ္ခြဲခန္းအေျဖေတြ…ဓာတ္မွန္အေျဖေတြအကူအညီနဲ႔ ေရာဂါအေျဖထုတ္ကုသရတာမို႔ ဆရာဝန္ကို အားလံုး မႁခြင္းမခ်န္ ေျပာျပဖို႔ လိုပါတယ္။

ျမန္မာလူမ်ိဳးေတြရဲ႕ ခ်စ္စရာစ႐ိုက္ေတြထဲက အားနာတတ္တဲ့ ဓေလ့က ေဆးရံုေဆးခန္းေတြဆီကို ပါလာတဲ့အခါ ျဖစ္သမွ် အားလံုးတခါတည္းမေျပာဘဲ ေနာက္တစ္ခါျပမွ ခြဲေျပာ တတ္တဲ့ လူနာမ်ိဳးေတြ ေတြ႕ဖူးတာမို႔ပါ။

🎯 ဖ်ားတာ ဘာေကာင္းလဲ ??

ဘာမွမေကာင္းဘူးလို႔ေတာ့ မေျပာပါနဲ႔ဦး။ တကယ္ေတာ့ ကိုယ္ပူေနတာ ဖ်ားေနတာဟာ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ကိုယ္ခံအားစနစ္နဲ႔ ေရာဂါပိုးမႊားေတြ တိုက္ခိုက္ေနတဲ့ တိုက္ပြဲရဲ႕ စစ္ခ်ီေတးသံေတြလို႔ ေျပာလို႔ရပါတယ္။ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ရရာလက္နက္စြဲကိုင္ တုိက္ပြဲဝင္ေနတဲ့ Immune System ဆိုတဲ့ ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ သက္ေစာင့္တပ္သားေလးေတြရဲ႕ ေအာင္ပြဲအပူ႐ွိန္ကို ေဗြမယူသင့္ပါဘူး။

ေရာဂါပိုးေတြဝင္လာတာကသာ မေကာင္းလို႔ ကာကြယ္ဖို႔လိုတာပါ။

🎯 ဒါဆို ေရာဂါပိုးေတြကို ဘယ္လိုကာကြယ္မလဲ ??

– ကာကြယ္ေဆးေတြအားလံုး မပ်က္မကြက္ထိုးပါ

– တစ္ကိုယ္ရည္သန္႔႐ွင္းေရးဂ႐ုစိုက္ပါ

– အႏၲရာယ္႐ွိတဲ့ အကာအကြယ္မဲ့တဲ့ လိင္ဆက္ဆံမႈေတြကိုေ႐ွာင္ပါ

– မၾကာခဏ လက္ေဆးပါ

– အိပ္ေရးဝေအာင္ အိပ္ပါ

– အစာအာဟာရ ျပည့္ဝမွ်တစြာစားပါ

– လူထူထပ္တဲ့ ေနရာေတြေ႐ွာင္ပါ

🎯 ဖ်ားရင္ ဘာလုပ္ရမလဲ ??

ကိုယ္ခံအားစနစ္ရဲ႕ ပံုမွန္လုပ္ေဆာင္ခ်က္တစ္ခုျဖစ္လို႔ ကိုယ္နည္းနည္းပူေနရံုနဲ႔ေတာ့ ေဆးေတြေသာက္ဖို႔ မလိုေသးပါဘူး။ 🔼ကိုယ္ပူတာအျပင္ ကိုက္ခဲနာက်င္တာေတြ၊ ေခါင္းကိုက္ အေၾကာတက္တာေတြ၊ ေညာင္းညာတာေတြျဖစ္လာရင္ေတာ့ Paracetamol(ပါရာစီတေမာလ္) ကို ဆရာဝန္ၫႊန္ၾကားခ်က္မပါဘဲ ေသာက္ထားလို႔ရပါတယ္။ ေတာ္ရံုတန္ရံု အဖ်ားအနာေတာ့ လြင့္သြားမွာပါ။ လိုတာထက္ေတာ့ ပိုမေသာက္ပါနဲ႔။

🔼ကိုယ္ခံအားျပန္တက္ေစဖို႔

– အသီးအႏွံေတြစားဖို႔

– အာဟာရျပည့္ေအာင္စားဖို႔

– ေဆးလိပ္၊ အရက္၊ ဘီယာ၊ ကြမ္း ေ႐ွာင္ဖို႔

– အိပ္ေရးဝေအာင္ အိပ္ဖို႔

– ျပည့္ျပည့္ဝဝအနားယူဖို႔

-ဓာတ္ဆားရည္..အသီးေဖ်ာ္ရည္ေတြနဲ႔..

ေရမ်ားမ်ားေသာက္ၿပီး ေရဓာတ္ျပည့္ဝေအာင္ ျဖည့္ဖို႔ လိုပါတယ္။

🔼ကိုယ္ပူရံုမကေတာ့ဘဲ

-တျခားေဝဒနာေတြပါတြဲလာၿပီ..

-အဖ်ားရက္႐ွည္လာၿပီ..

-ကိုယ္ပူအရမ္းႀကီးလာၿပီ..

ဆိုရင္ေတာ့ ဆရာဝန္ဆီသြားဖို႔ လိုပါလိမ့္မယ္။

အထူးသျဖင့္ ကေလးငယ္ေတြနဲ႔ သက္ႀကီးရြယ္အိုေတြဆိုရင္ေတာ့ ေစာေစာစီးစီး ကုသမႈခံယူသင့္ပါတယ္..။

အားလံုး အဖ်ားအနာ ကင္းၾကပါေစ..။

Dr ၿဖိဳးေဝလင္း
(22.4.19)