ေအအိုင္ဒီအက္စ္ေရာဂါနိဂံုး၏ နိဒါန္း

ႏွစ္စဥ္ ဒီဇင္ဘာလတစ္ရက္ေန႔သည္ ကမၻာ့ခုခံအားက်ဆင္းမႈကူးစက္ေရာဂါတိုက္ဖ်က္ေရးေန႔ ျဖစ္ပါသည္။ ထိုေန႔မွာ လူသားထုတစ္ရပ္လံုးအေနျဖင့္ ကမၻာ့အႏွံ႔အျပားမွာ လူ႔မ်ိဳးႏြယ္တစ္ခုလံုးကို ၿခိမ္းေျခာက္လ်က္ရွိသည့္ AIDS ေရာဂါကို အမွတ္ရၾကေစဖို႔ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ သတ္မွတ္ခဲ့ျခင္းျဖစ္ပါ သည္။ (၂၀၁၁) ခုႏွစ္ မွ (၂၀၁၅) ခုႏွစ္အထိ ကမၻာ့ခုခံအားက်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါတိုက္ဖ်က္ေရးေန႔ ၏ေဆာင္ပုဒ္မွာ “Getting to zero : Zero new HIV infections. Zero discrimination, Zero AIDS related deaths” ဟူ၍ျဖစ္ပါသည္။ သေဘာက HIV ပိုးကူးစက္မႈကို သုညျဖစ္သြားေအာင္လုပ္မည္။ HIV ပိုးရွိသူမ်ားကို ခြဲျခားႏွိမ္ခ်ဆက္ဆံျခင္း သုညျဖစ္သြားေအာင္လုပ္မည္။ AIDS ေရာဂါေၾကာင့္ ေသ ဆံုးရသူ သုညျဖစ္သြားေအာင္ လုပ္ၾကမည္ဟူသည့္သေဘာ ျဖစ္ပါသည္။

ကမၻာ့ကုလသမဂၢအဖြဲ႔ႀကီး၏ လက္ေအာက္ခံ UNAIDS အဖြဲ႔မွ ယေန႔ (၂၀၁၂) ကမၻာ့ခုခံအား က်ဆင္းမႈ ကူးစက္ေရာဂါတိုက္ဖ်က္ေရးေန႔မွာ ေပးပို႔သည့္ မွတ္တမ္းမွာ (၂၀၁၁) ခုႏွစ္မွာ HIV ကူးစက္ခံရသူ (၇)သိန္း ေလ်ာ့နည္းသြားသည္ဟု ဆိုသည္။ အာဖရိကတိုက္မွာဆိုလွ်င္ AIDS ေရာဂါ ေၾကာင့္ေသဆံုးမႈႏႈန္းမွာ လြန္ခဲ့သည့္ ေျခာက္ႏွစ္အတြင္း သံုးပံုတစ္ပံုက်ဆင္းသြားခဲ့သည္။ လြန္ခဲ့သည့္ ႏွစ္ႏွစ္အတြင္ ART ေဆးေသာက္သံုးႏိုင္သည့္ လူနာအေရအတြက္မွာလည္း ၆၀% အထိ တိုးတက္ လာ ခဲ့သည္။ ယေန႔ကမၻာေပၚမွာ ART ေသာက္ခြင့္မရၾကသည့္ လူနာဦးေရ ခုႏွစ္သန္းခန္႔က်န္ေနေသး သည္။

(၂၀၁၁) ခုႏွစ္အတြင္း AIDS ႏွင့္ ဆက္စပ္ေရာဂါမ်ားေၾကာင့္ ေသဆံုးသူ (၁၇)သိန္းရွိ ခဲ့သည္။ ကမၻာ့တ၀ွမ္း HIV ကူးစက္ခံေနရသူ (၃၄) သန္းရွိသည္။ ထိုအထဲမွ ၅၀%ခန္႔ကသာ သူတို႔ဆီမွာ ေရာဂါရွိေနမွန္းသိၾကသည္ (၂၀၁၁) တစ္ႏွစ္လံုးအတြင္း HIV ကူးစက္ခံရသူ လူနာအသစ္ (၂၅)သိန္း ရွိခဲ့သည္။ ART ေဆးေသာက္သံုးသင့္ၿပီျဖစ္သည့္ လူနာအေရအတြက္က (၁၄.၈)သန္း၊ ထိုအထဲမွာမွ (၈)သန္းသည္သာ ART ေဆးရေနသည္။

မႏွစ္က (၂၀၁၁) မွာ HIV ပိုးကူးစက္ခံရသူ လူနာသစ္(၂၅)သိန္းမွသည္ သုညအထိ ျဖစ္သြား ေအာင္ ဘယ္လိုခ်ၾကမလဲ။ AIDS ေရာဂါေၾကာင့္ ေသဆံုးသူ (၁၇)သိန္းမွသည္ သုညအထိ ျဖစ္သြား ေစရန္ ဘယ္လိုထိန္းခ်ဳပ္ၾကမလဲ။ AIDS တိုက္ဖ်က္ေရးမွာ စိန္ေခၚမႈေတြ အမ်ားႀကီးရွိေနပါေသး သည္။ ယေန႔ AIDS ေရာဂါ၏ စိန္ေခၚမႈ၊ ေရာဂါတိုက္ဖ်က္ေရးဆိုင္ရာ လႈပ္ရွားမႈမ်ားကို ေဆြးေႏြးၾကည့္ ၾကပါမည္။

HIV ေရာဂါပိုးကို (၁၉၈၀) ျပည့္လြန္ႏွစ္ဦးပို္င္းမ်ားကတည္းကမွ စတင္လ်က္ ရွာေဖြေတြ႔ရွိခဲ့ ၾကသည္။ AIDS ေရာဂါသည္ (၂၀) ရာစု၏ ဆိုးေမြျဖစ္သည္။ ေပၚေပါက္လာခဲ့သည့္ သက္တမ္းကာလ တိုေသာ္လည္း အျခားေသာ ႏွစ္ေပါင္းရာခ်ီ၊ ေထာင္ခ်ီသက္တမ္းရွိသည့္ ေရာဂါႀကီးမ်ားနည္းတူ လူသားမ်ိဳးႏြယ္ကို ၿခိမ္းေျခာက္ေနသည့္ ကူးစက္ေရာဂါႀကီးတစ္ခုျဖစ္ပါသည္။ AIDS ေရာဂါ၏ သက္တမ္း ႏွစ္သံုးဆယ္ေက်ာ္ကာလအတြင္း ေရာဂါကို လံုး၀ေပ်ာက္ကင္းေအာင္ မကုသေသးႏိုင္ ေသာ္ျငား ေရာဂါကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္သည့္ ART ေခၚ HIV ဗိုင္းရပ္စ္ ထိန္းခ်ဳပ္ေဆးမ်ားလည္း ေပၚေပါက္ ေနၿပီ။ ေရာဂါမပ်ံ႕ပြားေစရန္ ပညာေပးလမ္းညႊန္မႈမ်ားျဖင့္ HIV ကူးစက္မႈႏႈန္းကို က်ဆင္းသြားေစရန္ ေဆာင္ရြက္ႏုိင္မႈမ်ားလည္း အတိုင္းအတာတစ္ခုအထိ ရွိေနပါၿပီ။

လက္ရွိကာလတြင္ HIV ေရာဂါ ကာကြယ္ေဆးႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး သုေတသန ပညာရွင္ေတြ အသည္းအသန္ႀကိဳးပမ္းေနၾကတာ ရွိပါသည္။ HIV ကာကြယ္ေဆးဆိုရာမွာ ေရာဂါကာကြယ္ထိုးေဆး (Vaccine) ဆိုသည္လည္းရွိသည္။ ေသာက္ေဆး၊ လိမ္းေဆးဆိုတာမ်ိဳးေတြလည္း စမ္းသပ္ေနၾက သည္။ HIV ေရာဂါပိုး မကူးစက္ေစရန္ ကာကြယ္ရာမွာ ကာကြယ္ေဆးမ်ားသာမကပါ HIV ပိုးရွိေနသူ မ်ားကို ေစာစီးစြာ ဗိုင္းရပ္စ္ထိန္းခ်ဳပ္ေဆး (ART) မ်ား ေသာက္သံုးေစျခင္းသည္လည္း ေရာဂါပိုးရွင္ လူနာကိုသာမက ေရာဂါပိုးမရွိသည့္ လိင္ဆက္ဆံေဖာ္မ်ားကိုပါ ေရာဂါကူးစက္မႈႏႈန္းသည္ပါ ၉၆% ခန္႔ က်ဆင္းသြားေစႏုိင္ေၾကာင္း သိရွိလာၾကရသည္။

(၂၀၁၁) ခုႏွစ္က အေမရိကန္ႏုိင္ငံျခားေရး၀န္ႀကီး ဟီလာရီကလင္တန္က “AIDS ကင္းစင္သည့္ မ်ိဳးဆက္သစ္” ဟူသည့္ စကားတစ္ခြန္းကို သူ႔မိန္႔ခြန္းတစ္ခုတြင္ ထည့္ေျပာသြားခဲ့သည္။ တခ်ိဳ႕ကလည္း ထိုစကားသည္ အေကာင္းျမင္လြန္းသိပ္မ်ားေနသလားဟု ေ၀ဖန္ၾကသည္။ AIDS တိုက္ဖ်က္ေရးမွာ အေရးႀကီးသည့္ လုပ္ငန္းစဥ္တစ္ရပ္က ေရာဂါပိုးရွိေနသူမ်ားထံ လိုအပ္သည့္ ART ေဆး၀ါးမ်ား အလံုအေလာက္ရရွိေနဖို႔ ျဖစ္သည္။ ထိုေဆး၀ါးမ်ားသည္ AIDS ေ၀ဒနာရွင္မ်ားကို သက္တမ္းရွည္က်န္းမာလာေစ႐ံုမွ်မက HIV ပိုးကူးစက္ႏႈန္းကိုပါ က်ဆင္းသြားေစပါလိမ့္မည္။

AIDS ေရာဂါႏွင့္ပတ္သက္ၿပီး ပညာရွင္မ်ား ျပဳလုပ္ေနၾကသည့္ အဓိက သုေတသနလုပ္ငန္း ႀကီး ႏွစ္ရပ္ရွိပါသည္။ တစ္ခုက HIV ပိုး ကာကြယ္ထိုးေဆးလုပ္ငန္း၊ ေနာက္တစ္ခုက ART ေဆးမ်ား က အဘယ့္ေၾကာင့္ HIV ပိုးကိုအေသမသတ္ႏိုင္ရသလဲဆိုသည္ကို စမ္းသပ္သည့္ သုေတသနလုပ္ ငန္းမ်ား ျဖစ္သည္။ ထုိင္းႏိုင္ငံမွာ AR144 အမည္ရ HIV ကာကြယ္ထိုးေဆးကို စမ္းသပ္သုေတသနျပဳ ခဲ့စဥ္က ထင္သေလာက္ မေအာင္ျမင္ခဲ့ၾကေပ။ အတိုင္းအတာတစ္ခုအထိသာ အာနိသင္ရွိခဲ့သည္။ ထို႔ ေၾကာင့္ AIDS တိုက္ဖ်က္ေရးမွာ ကာကြယ္ေဆးကိုေဖာ္ထုတ္ရမည္လား၊ လက္ရွိ ART ေဆးမ်ားကို ပိုေကာင္းမြန္လာေအာင္ ေဆာင္ရြက္ရမည္လား၊ ႏွစ္ခုစလံုးေပါင္းစပ္ႀကိဳးစားၾကရမလား ဆိုသည္မွာ အေျဖမရႏိုင္ေသးသည့္ ျပႆနာတစ္ရပ္ျဖစ္သည္။

သုေတသန ဓာတ္ခြဲခန္းထဲမွာ သုေတသနလုပ္ငန္းေတြ ေအာင္ျမင္ေနၾကေပမယ့္ အျပင္ေလာ ကမွာေတာ့ HIV တိုက္ဖ်က္ေရးမွာ အဟန္႔အတားေတြ၊ ကန္႔သတ္ခ်က္၊ လိုအပ္ခ်က္ေတြ အမ်ားႀကီး ရွိေနသည္။ အဓိကကန္႔သတ္ခ်က္ကေတာ့ ရံပံုေငြလံုေလာက္မႈမရွိသည့္ ျပႆနာပါပဲ။ ယေန႔ ကမၻာေပၚမွာ AIDS ေရဂါ၊ တီဘီေရာဂါ၊ ငွက္ဖ်ားေရာဂါစသည့္ ေရာဂါႀကီးမ်ားအတြက္ ကမၻာလံုးဆိုင္ ရာ (Global fund) ရံပံုေငြဆိုတာရွိသည္။ အျခားအလွဴရွင္မ်ားက လွဴသည့္ေငြေတြရွိသည္။ အရပ္ရပ္ အလွဴေငြမ်ားောကာင့္ ယေန႔ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲႏိုင္ငံမ်ားရွိ AIDS ေ၀ဒနာရွင္ လူႀကီး၊ ကေလး ရွစ္သန္းခန္႔မွာ ART ေဆးမ်ားကို ေသာက္သံုးေနၾကရပါသည္။ သို႔ေပမယ့္ ထိုပမာဏသည္ ART ေဆးမ်ားကို အမွန္ တကယ္လိုအပ္ေနသူ လူနာစုစုေပါင္း ထက္၀က္ပင္မရွိဟု ဆိုပါသည္။

AIDS ေရာဂါကုထံုးနည္းလမ္းသစ္အရ HIV ပိုးရွိၿပီး ေစာေစာစီးစီးမွာ ART ေဆးကို ေသာက္ရမည္ဆိုသည့္အတြက္ေၾကာင့္ မ်ားမၾကာမီႏွစ္မ်ားမွာ ART ေဆးကို ေသာက္သံုးဖို႔လိုသည့္ လူနာဦးေရပိုမ်ားလာလိမ့္ပါဦးမည္။ AIDS ေရာဂါကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္ျခင္းျဖင့္ တီဘီေရာဂါကူးစက္မႈကို လည္း ထိန္းခ်ဳပ္ႏိုင္မည္။ (တီဘီႏွင့္ AIDS သည္ တစ္ခုကိုတစ္ခု အမွီသဟဲျပဳၿပီး ကူးစက္ပ်ံ႕ပြားေနၾက သည္) AIDS ကို ထိန္းခ်ဳပ္ႏုိင္လွ်င္ မိခင္ႏွင့္ကေလးေသဆံုးမႈႏႈန္းကိုလည္း ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္မည္။ (AIDS ေရာဂါသည္ မီးေနသည္မ်ားႏွင့္ ေမြးကင္းစေလးငယ္မ်ားကို အမ်ားအျပားေသဆံုးေစသည္)

သို႔တိုင္ေအာင္ ART ေဆး၀ါးမ်ား၏ အစြမ္းအာနိသင္က ကန္႔သတ္ခ်က္ေတြ ရွိေနျပန္သည္။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုလို ႏိုင္ငံမ်ိဳးမွာပင္လွ်င္ (၂၀၁၁) ခုႏွစ္အတြင္း ART ေဆးေသာက္သံုးေနသူ လူနာမ်ား၏ ၂၈%သည္သာ လိုခ်င္သည့္ ဗိုင္းရပ္စ္ေကာင္ေရပမာဏအဆင့္ထိ က်ဆင္းေနၾကသည္ ဟုဆိုသည္။ သေဘာက လူနာအမ်ားစုက ART ေဆးေသာက္သံုးေနေပမယ့္လည္း HIV ပိုးေကာင္ေရ က က်သင့္သေလာက္မက်သျဖင့္ သူမ်ားကို ကူးစက္ႏုိင္မႈႏႈန္းက အႏၱရာယ္ရွိေလာက္သည္အထိ ရွိေနေပလိမ့္ဦးမည္။

“AIDS ကင္းစင္ မ်ိဳးဆက္သစ္” တစ္ခုေပၚေပါက္လာေရးအတြက္ လမ္းညႊန္ေျမပံု ခ်ၾကည့္ၾက မည္။ နံပါတ္(၁) HIV ကာကြယ္ထိုးေဆး သုေတသနလုပ္ငန္းမ်ားႏွင့္ ART ေဆး၀ါးမ်ား ပိုမိုအစြမ္း ထက္လာေစေရး သုေတသနလုပ္ငန္းမ်ားအတြက္ ရန္ပံုေငြေၾကးမ်ား ရရွိႏိုင္ရန္ ရွိေနသည့္ အရင္းအ ျမစ္မ်ားကို စနစ္တက်ခြဲေ၀သံုးစြဲႏုိင္ရမည္။ နံပါတ္ (၂) HIV ပိုး ရွိ၊ မရွိ စစ္ေဆးေပးသည့္ဌာနမ်ား ႏွစ္သိမ့္ေဆြးေႏြး တုိင္ပင္ေပးသည့္ေနရာဌာနမ်ား၊ AIDS ေရာဂါလမ္းညႊန္ကုသမႈေပးႏုိင္သည့္ဌာနမ်ား မ်ားျပားလာေစရန္ ေဆာင္ရြက္ေပးရမည္။ နံပါတ္ (၃) မိခင္မွ ရင္ေသြးသို႔ HIV ပိုးကူးစက္ျခင္းကို လံုး၀ရပ္တန္႔သြားေအာင္ တားဆီးႏိုင္ရမည္။ နံပါတ္(၄) ART ေဆး၀ါးမ်ားကို အမွန္တကယ္လိုအပ္ေန သည့္လူနာမ်ားထံေရာက္ရွိႏိုင္ေစေရး၊ ေရာဂါကာကြယ္ေရး အသိပညာေပးလုပ္ငန္းမ်ားကို လွည္းေနေလွေအာင္း ျမင္းေဇာင္းမက်န္ ေရာက္ရွိႏိုင္ေရးအတြက္ ေဆာင္ရြက္ေပးႏိုင္ရမည္စသည္ျဖင့္ အဆင့္(၄) ဆင့္ရွိပါသည္။

ထို႔အျပင္ေရာဂါပိုးရွိေနသူမ်ားကို ခြဲျခားႏွိမ္ခ်ဆက္ဆံျခင္း၊ လူ႔အခြင့္အေရးခ်ိဳးေဖာက္ျခင္း စသည္တို႔ကိုလည္း ေပ်ာက္ပ်က္ေစရန္ ၀ိုင္း၀န္းေဆာင္ရြက္ၾကဖို႔လိုေနပါေသးသည္။ အေမရိကန္ ျပည္ေထာင္စု ၀ါရွင္တန္ဒီစီၿမိဳ႕မွာ က်င္းပခဲ့သည့္ (၁၉)ႀကိမ္ေျမာက္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ AIDS ေရာဂါ ဆိုင္ရာညီလာခံႀကီး၏ ေဆာင္ပုဒ္က “ေရစီးေၾကာင္းကို အတူေျပာင္းၾကစို႔” “Turning the Tide together”ဟူ၍ျဖစ္ပါသည္။ AIDS တိုက္ဖ်က္ေရးမွာ သိပၸံပညာရွင္မ်ား၊ မူ၀ါဒခ်မွတ္သူမ်ား၊ ပုဂၢလိက ဆိုင္ရာဌာနမ်ားႏွင့္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းမ်ား အားလံုးက တူညီသည့္ရည္မွန္းခ်က္ျဖင့္ လက္တြဲလုပ္ေဆာင္ ၾကရမည္ဟူသည့္ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖစ္ပါသည္။ “ၿပိဳင္တူတြန္းလွ်င္ ေရြ႕ႏိုင္ပါသည္” ဟူသည့္ စကားပံုအ တိုင္း မေ၀းလွသည့္ အနာဂတ္မွာ လွမ္းေမွ်ာ္ၾကည့္ ေနႏုိင္ၿပီျဖစ္ေသာ AIDS ေရာဂါ နိဂံုးပိုင္း၏ နိဒါန္း အစပထမကို ေလွ်ာက္လွမ္းသြားၾကရမွာ ျဖစ္ပါေတာ့သည္။

 

ေဒါက္တာလႊမ္းမိုးဟန္