ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါ ( Japanese Encephalitis Disease
JE D)

ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါ (JE ) ဟာ၊က်ဴးလက္စ္ ျခင္ကိုက္ခံရၿပီး၊ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ဗိုင္းရပ္စ္ပိုး( JE Virus) ကူးစက္ခံရလို႕ ျဖစ္လာရတ့ဲ၊ ေရာဂါဆိုးတစ္ခုျဖစ္တယ္ ။ အဲ့ဒီျခင္ကိုက္ခံရၿပီး၊ ၅-၁၅ ရက္အတြင္းမွာ ေအာက္ပါေတြ ခံစားလာရတယ္။

လကၡဏာေတြက
႐ုတ္တရက္အျပင္းဖ်ားတယ္။ေခါင္းကိုက္တယ္၊ ပ်ိဳ႕အန္တယ္။စိတ္ရွဳတ္ေထြး ကေယာင္ကတန္းျဖစ္လာၿပီး၊ ကိုယ္ခႏၶာရဲ႕လႈပ္ရွားမႈေတြ ခက္ခဲလာတယ္။ခ်မ္းတုန္ဖ်ားလာတယ္။တက္ခ်က္လာတတ္တယ္။ဥိီးေႏွာက္မွာ ေရာင္ရမ္းလာတာေၾကာင့္၊ သတိလစ္ေမ့ေမ်ာရာကေန၊ အသက္ေသဆုံးတ့ဲအထိ၊ ဆ ိုးရြားလာေစတယ္။အာ႐ုံေၾကာစနစ္နဲ႕ဗဟိုနာဗ္ေၾကာစနစ္ေတြကို၊ ထိခိုက္ေစတ့ဲအတြက္၊ အသက္မေသခ့ဲရင္ေတာင္မွေနာက္ဆက္တြဲဆိုးက်ိဳးအျဖစ္၊စကားမေျပာနိဳင္၊ ကိုယ္လက္မလႈပ္ရွားနိဳင္ျခင္း၊နားေလးျခင္း ၊အသိဉာဏ္ပိုင္းဆိုင္ရာနဲ႕စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ ဉာဏ္ရည္ဖြံၿဖိဳးမႈေနာက္က်ျခင္း စတ့ဲ ဆိုးရြားစြာထိခိုက္ျခင္းေတြ က်န္ရစ္ခ့ဲေစပါတယ္။ အဲလိုမစြမ္းမသန္ေလးေတြ ျဖစ္က်န္ခ့ဲတာကလည္း၊ မိသားစုအေပၚ၊ တာဝန္ပိုႀကီးေစတယ္။

ေရာဂါက ျပင္းထန္သလို၊ အျဖစ္ျမန္အပ်က္ျမန္အေသျမန္ေစတယ္။ ေသဆုံးႏႈန္း ၃၀% ရွိေစသလို၊ အသက္မေသျပန္ရင္လည္း၊ လူစဥ္မမွီတ့ဲ အထိုင္အထ အသြားအလာ ကိုယ္တိုင္မလုပ္နိဳင္ေတာ့ဘဲ၊ သူတပါးကိုမွီခိုေနရတ့ဲ၊ မစြမ္းမသန္သူေတြ ျဖစ္လာနိဳင္တာကလည္း၊ ၃၀% ေလာက္ရွိတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ကုသေဆး သတ္သတ္မွတ္မွတ္မရွိဘဲ၊ ေရာဂါျဖစ္လာရင္အေသအေပ်ာက္မ်ားလြန္းတ့ဲအတြက္၊ ( Japanese Encephalitis Vaccine) ကာကြယ္ေဆးထိုးထားမွသာ၊ ဒီေရာဂါဆိုးရန္မွ၊ စိတ္ခ်ရမွာ ျဖစ္တယ္။

အျဖစ္မ်ားတ့ဲ နိဳင္ငံေတြ
ျမန္မာနိဳင္ငံအပါအဝင္အာရွနိဳင္ငံေတြမွာ အျဖစ္မ်ားပါတယ္။အာရွနိဳင္ငံေတြမွာ လူေတြနဲ႕ေမြးျမဴေရးတိရိစၧာန္ေတြ တဝင္းတျခံထဲ အတူေနထိုင္ၾကတာကလည္း၊ ကူးစက္မႈလြယ္ကူေစတယ္။ အျဖစ္မ်ားသူကူးစက္နိဳင္ေျခမ်ားသူေတြက၊ ေတာေန လူထုေတြ၊ေတာင္သူလယ္သမားေတြ၊ ဝက္နဲ႕ ဌက္ေမြးသူေတြမွာ ျဖစ္နိဳင္ေျခပိုမ်ားတယ္။ အသက္အရြယ္မေရြး ေရာဂါ ျဖစ္နိဳင္ေပမ့ဲအသက္၁၅ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြမွာ၊ အျဖစ္ပိုမ်ားပါတယ္။ အာရွတိုက္ ေျမာက္ပိုင္းေနထိုင္သူေတြအတြက္ေတာ့၊ ေႏြရာသီနဲ႕ မိုးရာသီမွာ (JE ) ေရာဂါအျဖစ္မ်ားေပမ့ဲ၊ အပူပိုင္းနဲ႕ သမပိုင္းရာသီရွိတ့ဲ အာရွနိဳင္ငံေတြမွာေတာ့၊ ရာသီမေရြး၊ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါအျဖစ္မ်ားတာေတြ႕ရတယ္။

JE ဗိုင္းရပ္ပိုးေတြဟာ၊ ငဟစ္ဌက္( Heron )နဲ႕ အိမ္ေမြးဝက္ေတြမွာ အဓိကအားျဖင့္၊ေပါက္ပြားရွင္သန္ၾကပါတယ္။ အဲဒီဌက္ေတြနဲ႕ဝက္ေတြကိုကိုက္ခ့ဲတ့ဲ၊ က်ဴးလက္ ျခင္ေတြက၊ လူေတြကိုကိုက္ျခင္းအားျဖင့္၊ ေရာဂါကူးစက္ေစတယ္။ လူလူခ်င္းကေတာ့မကူးစက္ေစပါဘူး။ေဘးပတ္ဝန္းက်င္မွာက်ဴးလက္ျခင္ေပါက္ပြားနိဳင္တ့ဲ ေျမာင္းပုတ္ ေရအိုင္ေတြရွိေနရင္အဲဒီေနရာတဝိုက္မွာ၊အဲဒီေရာဂါ ပိုမို ျဖစ္ပြားနိဳင္တယ္။

ျမန္မာနိဳင္ငံနဲ႕ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါ
ေဆး႐ံုစာရင္းမ်ားအရ ၂၀၁၆ ခုႏွစ္မွာ၊ အဲဒီေရာဂါပိုးေတြ႕သူ၃၉၃ ဦးရွိၿပီး၊ ၂၀၁၇ ေအာက္တိုဘာလကုန္အထိကေတာ့၊ အဲဒီေရာဂါပိုးေတြ႕သူေပါင္း ၃၀၆ ဦး၊ ရွိခ့ဲပါတယ္။ အဲဒါေအဲဒီေရာဂါဂါပိုးေ၊ ၃၀% ကေတာ့အသက္မေသသူေတြျဖစ္ေပမ့ဲ၊ အထက္ေဖာ္ျပပါ မစြမ္းမသန္ေလးေတြအျဖစ္၊ သူတပါးအေပၚတသက္လုံး မွီခိုေနရသူေလးေတြ ျဖစ္က်န္ရစ္ခ့ဲရပါတယ္။ ေဆး႐ုံကို ေရာက္မလာတ့ဲ အရပ္ထဲတင္ဒီေရာဂါနဲ႕ ဖ်ားနာသူ ေတြ၊ ေသဆုံးသူေတြက ဒီထက္မက မ်ားနိဳင္ပါေသးတယ္။ လူေတြက အေသျမန္တ့ဲ ေသြးလြန္တုတ္ေကြးကိုသာ အမည္ၾကား႐ုံနဲ႕ ေၾကာက္တတ္ၾကအစိုးရိမ္ႀကီးတတ္ၾကေပမ့ဲ၊ ေသြးလြန္တုတ္ေကြးရဲ႕ ေသႏႈန္းက ၂%ပဲ ရွိပါတယ္။ အေသလည္းျမန္သလိုပိုလည္းေသေစ၊ မေသျပန္လည္း လူျဖစ္ရွံဳးေစတ့ဲ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါက ပိုေၾကာက္စရာ ေကာင္းတာမို႕၊ ကာကြယ္ေဆး မျဖစ္မေန ထိုးသင့္တာ ျဖစ္ပါတယ္။

ဒါ့ေၾကာင့္ ျမန္မာနိဳင္ငံကာကြယ္ေဆးထိုးအစီအစဥ္မွာ၊ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ကာကြယ္ေဆးကိုအခုစတင္ထည့္သြင္းၿပီးျဖစ္ပါတယ္။အျပင္မွာ အဲဒါထိုးရင္ ေငြ သိန္းခ်ီကုန္ေပမ့ဲ အခုတိုးခ်ဲ႕ကာကြယ္ေဆးအစီအစဥ္အရ၊တျပည္လုံးက ကေလးေတြကိုအခမ့ဲထိုးႏွံေပးေနၿပီ ျဖစ္ပါတယ္။ WHO က အသိအမွတ္ျပဳတ့ဲ အခုထိုးႏွံေပးေနတ့ဲဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ကာကြယ္ေဆးဟာ၊အာရွနိဳင္ငံေတြျဖစ္တ့ဲ၊ ထိုင္း ကေမ႓ာဒီးယား သီရိလကၤာ၊ အိႏၵိယ၊ ေတာင္နဲ႕ေျမာက္ကိုရီးယား၊ လာအိုမေလးရွားနဲဗီယက္နမ္တို႕မွာ လြန္ခ့ဲတ့ဲ ႏွစ္ေပါင္း၂၀ ကတည္းကေန အခုထိလူသန္းေလးရာေက်ာ္ကို ေအာင္ျမင္စြာထိုးႏံွေပးၿပီး၊ ေရာဂါဆိုးမွကာကြယ္ေပးနိဳင္ခ့ဲပါတယ္။ေဘးအႏၲရာယ္လည္းကင္းလို႕ အဲဒီေဆးကိုအထက္ပါနိဳင္ငံေတြမွာ လက္ရွိလည္း သုံးစြဲေနဆဲျဖစ္ပါတယ္။အခုလည္းျမန္မာနိဳင္ငံမွာ၊အသက္၉လနဲ႕ ၁၅ႏွစ္အၾကား ကေလးေတြကို၂ႀကိမ္ခြဲ ၿပီး ထိုးႏွံေပးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ပထမအသုတ္ကအခုႏွစ္နိဳဝင္ဘာ၁၅ ရက္မွ၂၃ ေန႕အထိ ေက်ာင္းသူ/သား ၅ ႏွစ္မွ၁၅ႏွစ္အတြင္း ကေလးေတြကိုစာသင္ေက်ာင္းေတြမွာ ထိုးေပးေနၿပီ ျဖစ္ၿပီး၊ ဒုတိယအသုတ္ကို၊ ဒီဇင္ဘာ ၁၁ ရက္မွ၂၀ရက္အတြင္းမွာ၊ လူထုၾကားထဲက ၉လမွ၅ႏွစ္ေအာက္ကေလးေတြနဲ႕ စာသင္ေက်ာင္းေတြက ေဆးမထိုးလိုက္ရေသးသူ၁၅ႏွစ္အရြယ္ထိကေလးေတြကို၊ ကာကြယ္ေဆး ထိုးေပးမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

တျပည္လုံးအႏွံ႕ ကေလးတိုင္း ၉ လမွ၁၅ ႏွစ္အတြင္း၊ အဆိုပါကာကြယ္ေဆး မထိုးလိုက္ရမရွိေအာင္အထူးသတိထားေစခ်င္ပါတယ္။သူတပါးကေလးက ေဆးထိုးထားလို႕၊ကာကြယ္မႈအျပည့္ရၿပီး၊ ဒီေရာဂါေၾကာင့္၊ အသက္မေသ ေနာက္ဆက္တြဲ မစြမ္းမသန္မျဖစ္ေတာ့ေပမ့ဲ၊ ကာကြယ္ေဆး မထိုးလိုက္ရတ့ဲ ကိုယ့္ကေလးမွာေတာ့၊ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါျဖစ္နိဳင္ေျခနဲ႕ ျဖစ္လာရင္လည္း၊ အသက္အႏၲရာယ္နဲ႕ မစြမ္းမသန္ျဖစ္က်န္ဘို႕ လမ္းနီးကပ္ေနလို႕၊ ေၾကာက္စရာ အလြန္ေကာင္းပါတယ္။

ယခုကာကြယ္ေဆးကိုလုံးဝမထိုးသင့္ေသးသူမ်ား
ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ကာကြယ္ေဆးကိုအရင္က ထိုးဖူးခ့ဲတုန္းက ျပင္းထန္တ့ဲ ေနာက္ဆက္တြဲ ျပသာနာ(သို႕) ျပင္းထန္တ့ဲ ဓါတ္မတည့္မႈ ျဖစ္ခ့ဲဘူးသူမ်ား။ ကေလးက Gelatin ဂ်ယ္လက္တင္၊ ဂ်င္တာမိုင္စင္၊ ဆူးခို႕ စ္ Sucrose ၊ ဆီရမ္အယ္လ္ျဗဴမင္ (Human serum albumin) နဲ႕ ကာဗာမိုဒ္ Carbamide စတာေတြနဲ႕ ဓါတ္မတည့္ဘူးသူမ်ား။ ေမြးရာပါ ကိုယ္ခံအားက်ဆင္းသူ။ ေရာဂါေၾကာင့္(သို႕) ေဆးဝါးမွီဝဲေနရလို႕ ကိုယ္ခံအားက်ဆင္းေနသူ။ ေအအိုင္ဒီအက္စ္ခုခံအားက်ဆင္းေရာဂါရွိေနသူ။

အတက္က်ေဆးေသာက္ေနေသာ္လည္း အတက္ေရာဂါ ခဏတိုင္း ျဖစ္ေနသူမ်ား။ နာတာရွည္ေရာဂါတစ္ခုခုကိုေလာေလာဆယ္ခံစားေနရသူမ်ား ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ ေနသူမ်ား။ အထက္ပါတို႕ကေတာ့အဲဒီကာကြယ္ေဆး လုံး ဝ မထိုးေပးသင့္ပါဘူး။ ရက္ေရႊ႕ဆိုင္းၿပီး ေနာက္မွကာကြယ္ေဆး ထိုးေပးသင့္သူေတြကေတာ့ ေလာေလာဆယ္အပုူႀကီး ၿပီး ဖ်ားနာေနသူ။ ေလာေလာဆယ္ကူးစက္ေရာဂါ ခံစားေနရသူ။ တီဘီျဖစ္ေန ၿပီး တီဘီေဆး မေသာက္ရေသးသူ (သို႕) တီဘီေဆး စေသာက္ေနေပမ့ဲ ၂ လျပည့္ေအာင္မေသာက္ရေသးသူ။ နားအလယ္ခန္းေရာင္ရမ္းေနသူ။ နားျပည္ယိုေနသူ။ ပရက္နီဆိုလုံး ဟိုက္ၿဒိဳ ေကာ္တီဆုန္းစတ့ဲ စတီးရြိဳက္ ေဆးေတြကိုပမာဏမ်ားမ်ားအသုံးျပဳ ေနရသူ။

အထက္ပါတို႕ကေတာ့ ေလာေလာဆယ္ကာကြယ္ေဆး မထိုးသင့္ေသးဘဲ၊ အဲဒီအခ်က္ေတြ မရွိေတာ့တ့ဲအခါမွာေတာ့ကာကြယ္ေဆးကို ျပန္လည္ထိုးႏွံသင့္ပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္မိဘေတြအေနနဲ႕ ကာကြယ္ေဆး မထိုးခင္မိမိကေလးရဲ႕ ေရာဂါ ရာဇဝင္နဲ႕ အလာဂ်ီရွိမရွိ ေတြကိုသက္ဆိုင္ရာ ဆရာဝန္ဆရာမေတြနဲ႕ တိုင္ပင္ေဆြးေႏြးသင့္ပါတယ္။ ေဆးထိုးရမ့ဲစာရင္းထဲအခ်ိန္မွီမပါရင္လည္း သက္ဆိုင္ရာ ေဆးထိုးစုရပ္သို႕အက်ိဳးအေၾကာင္း ေမးျမန္းစုံစမ္း ၿပီး၊ ဒီတသုတ္မပါ ေနာက္လ ဒီဇင္ဘာလ အသုတ္ထဲ ထိုးနိဳင္ေအာင္စီစဥ္သင့္ပါတယ္။အဓိက ကေတာ့တျပည္လုံးအတြက္၊အခမ့ဲကာကြယ္ေဆးထိုးအစီအစဥ္မွာ ေဆးမထိုးလိုက္ရတ့ဲသူ၊ကာကြယ္မႈမရယူလိုက္ရတ့ဲသူေတြ မရွိရေအာင္၊ အထူးသတိထားၿပီး ထိုးႏွံေစၾကဘို႕ပါဘဲ။

ကာကြယ္ေဆးမထိုးခင္ ျပဳလုပ္သင့္သည္မ်ား
ေဆးထိုးမသြားခင္ဗိုက္ဆာမေနေအာင္ထမင္းဟင္း မုန္႕ေကြၽးထားပါ။ ေစာင့္ဆိုင္းေနရရင္လည္း ေကြၽးစရာ လတ္ဆတ္သန္႕ရွင္းတ့ဲအစားအစာ နဲ႕ ေသာက္ေရယူေဆာင္သြားပါ။ ေစာင့္ရရင္လည္း အရိပ္ထဲမွာသာ ေနၿပီး ေစာင့္ဆိုင္းေပးပါ။ ျပင္ပအစားအစာေတြ ဝယ္မေကြၽးပါနဲ႕။ ကာကြယ္ေဆးထိဳးၿပီးရင္လည္း၊ စုရပ္မွာ နာရီဝက္ေစာင့္ၾကည့္ေပးပါ။ ေဆး ထိုးၿပီးၿပီးခ်င္း အျမဳတ္မထတ့ဲ အခ်ိဳရည္႐ိုး႐ိုး , ေရ နဲ႕သံပုရာရည္တစ္မ်ိဳးမ်ိဳး တိုက္ေပးပါ။ ဘာထူးျခားမႈမွမရွိရင္အိမ္ျပန္အနားယူခိုင္းပါ။ အိမ္ေရာက္လို႕ မူးေဝ ေအာ့အန္ဖ်ားနာ စသျဖင့္ထူးျခားတာ တစ္ခုခု ေတြ႕ရရင္နီးစပ္ရာ ေဆး႐ုံ ေဆးခန္းနဲ႕ က်န္းမာေရးဌာနသို႕ အျမန္သြား ျပပါ။ ကာကြယ္ေဆးဘယ္ရက္က ထိုးခ့ဲတယ္ဆိုတာလည္း ေျပာျပပါ။ အိမ္မွာ တင္၊ ေဆးၿမီးတိုနဲ႕ႀကိတ္ ၿပီး အခ်ိန္မျဖဳန္းသင့္ဘူး။

ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳးအေနနဲ႕
ေဆးထိုးတ့ဲေနရာ နီရဲတာ၊နာက်င္တာ ဖ်ားတာ မူးေဝတာ စတ့ဲ မျပင္းထန္တ့ဲ လကၡဏာေတြသာ ေတြ႕ရတတ္ပါတယ္။ ၁ ရက္၂ရက္အတြင္းမွာ၊ အဲဒါေတြက အလိုလိုသက္သာသြားနိဳင္ပါတယ္။ ကာကြယ္ေဆးနဲ႕ မတည့္တ့ဲ ျပင္းထန္တုန္႕ျပန္မႈမ်ိဳးကလည္း၊လူတစ္သန္းမွာ တစ္ေယာက္ေအာက္သာ ေတြ႕ရတာမို႕ ရွားပါးပါတယ္။ အခုကာကြယ္ေဆး ထိုးစဥ္ကာလအတြင္း၊ ပင္ေလာင္းမွာ ေက်ာင္းသူတစ္ေယာက္အဖိတ္အစဥ္ရွိခ့ဲတာက ကာကြယ္ေဆးေၾကာင့္မဟုတ္ဘဲ၊ အစာအဆိပ္သင့္တာေၾကာင့္လို႕ သတင္းရရွိပါတယ္။ အခုလ နိဳဝင္ဘာ ၂၀ ရက္ေန႕အထိ၊ ကာကြယ္ေဆးထိုးျခင္း ၄ ရက္ေျမာက္ေန႕မွာကေလး၆ သန္းခန္႕ကို၊တျပည္လုံးအႏွံ႕ ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ကာကြယ္ေဆး ထိုးႏွံေပးခ့ဲတာ၊ ေဘးကင္းစြာ ေအာင္ျမင္ ၿပီးစီးခ့ဲတာ ေတြ႕ရပါတယ္။

ဒါ့ေၾကာင့္မိမိကေလးရဲ႕ ေနာင္ေရးစိတ္ေအးရေအာင္ေရာဂါဆိုးက ကာကြယ္ေပးတ့ဲ တန္ဘိုးႀကီး မားတ့ဲ ယခုကာကြယ္ေဆးကိုအခမ့ဲ ထိုးႏွံေပးတ့ဲ နိဳင္ငံေတာ္ရဲ႕ေစတနာကို၊ ေလးစားဂုဏ္ယူသင့္ပါတယ္။ ေန႕စဥ္ကာကြယ္ေဆးနဲ႕ပတ္သက္တ့ဲ သတင္းလႊာေတြသိခ်င္ရင္အင္တာနက္မွာ “ တိုးခ်ဲ႕ကာကြယ္ေဆးထိုးလုပ္ငန္း စာမ်က္ႏွာ” မွာဝင္ဖတ္ရွဳနိဳင္သလို၊ သိလိုတာကိုလည္း၊ စာေရးေမးျမန္းနိဳင္ပါတယ္။ မလိုတမာ အတင္းဖြေနသူေတြရဲ႕ အေျခအျမစ္မရွိတ့ဲ စကားေတြကိုလက္မခံမယုံၾကည္သင့္ပါဘူး။ ကုသေဆး အတိအက် မရွိတ့ဲ၊ ေသႏႈန္းနဲ႕ မစြမ္းမသန္ ျဖစ္ႏ ႈန္းျမင့္တ့ဲ ေၾကာက္စရာ အေကာင္းဆုံး ဂ်ပန္ဦးေႏွာက္ေရာင္ေရာဂါကိုတစ္ခါထိုး႐ုံနဲ႕ တသက္တာ ကာကြယ္မ့ဲ ၊ အခုကာကြယ္ေဆးကိုထိုးျဖစ္ေအာင္သာ ထိုးဘို႕ တိုက္တြန္းလိုပါတယ္။

ကေလးမ်ား ေရာဂါဆိုးမ်ားေဘးမွကင္းေဝးၾကပါေစ။

ေဒါက္တာေအးျမခ်ယ္ (ကေလးအထုူးကုဆရာဝန္ၾကီ)း