“ Antihistamine မ်ားအေၾကာင္းသိေကာင္းစရာ”

Histamine ဟစ္စ္တာမင္းက ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ အေျခခံထဲမွာပါ၀င္တဲ့ amine ဓာတ္တစ္မ်ိဳး ျဖစ္ပါသည္ (basic amine )အတိအက်အားျဖင့္ ဟစ္စ္တာမင္းသိုေလွာင္ထားတဲ့ ေနရာမ်ားက tissue မ်ားတြင္mast cell ျဖစ္ျပီးေသြးထဲမွာေတာ့ basophil cell မ်ားျဖစ္ၾကပါသည္။ အေရ ျပား   ကလပ္စည္း epidermis, အစာအိမ္အတြင္းရွိ gastric mucosa cell မ်ား,    CNS ရွိ neurons မ်ား ႏွင့္ လွ်င္ျမန္စြာ ကလပ္စည္းျဖစ္ထြန္းႏိုင္တဲ့ vegenesating cell မ်ားတြင္လည္း ရွိပါသည္။

ဟစ္စ္တာမင္းကို ဆန္႔က်င္ေသာ antihistamine မ်ားသည္ ကုထုံးမ်ားတြင္ အသုံး ၀င္ၾကေသာ   ေၾကာင့္ခႏၶာမွဟစ္စ္တာမင္းထြက္ေနေသာ ေနရာမ်ားလည္း သိသင့္ပါသည္။

အေရျပားေပၚတြင္ ကုတ္မိျခစ္မိျခင္း(scratching) ျဖစ္လွ်င္ ထြက္ပါသည္။တစ္ခုခုႏွင့္ ဓာတ္မတည့္ျခင္း (hypersensitivity reaction)     (allergic response) ျဖစ္တဲ့အ ခါ ဟစ္စ္တာမင္း ထြက္တတ္ပါသည္။ အခ်ိဳ႕ေသာဓါတုေဗဒ ပစၥည္း -ဥပမာ   morphine , tubocurarine လို ေဆးမ်ိဳး၊         ေျမြဆိပ္ (snake venom) စသည္တို႔ ေၾကာင့္လည္း ဟစ္စ္တာမင္းထြက္ႏိုင္ပါသည္။

ဟစ္စ္တာမင္းကို ဆန္႔က်င္ႏိုင္ေသာ အရာ မ်ားအေနႏွင့္ ေနရာ ၃ေနရာတြင္ ဆန္႔

က်င္ႏိုင္ေၾကာင္း သိရွိပါသည္။ပထမ ဟစ္စ္တာမင္းရဲ႕ အာနိသင္ျပျခင္းမ်ားႏွင့္ ဆန္႔က်င္

ေသာ အာနိသင္ျပႏိုင္ေသာ ေဆးတစ္ခ်ိဳ႕ ဥပမာ adrenalin ရွိပါသည္။ ဟစ္စ္တာမင္းေၾကာင့္ ေသြးေၾကာပြျခင္း (vasodilatation) ကို adrenalin ကေသြးေၾကာမ်ားက်ဳံ႕ေစျခင္း (vaso constriction) ႏွင့္ဆန္႔က်င္ႏိုင္ပါသည္။

ဒုတိယအေနႏွင့္ ဟစ္စ္တာမင္း Receptor site မ်ားတြင္ဆန္႔က်င္မည့္ေဆး

(antihi stramine) က၀င္ႏိုင္ျပီး ဆန္႔က်င္ေသာအာနိသင္ေပးျခင္းျဖစ္ပါသည္။ Histamine receptor H1 ႏွင့္ ့္H2 receptor antagonist မ်ားဟုေခၚပါသည္။`

တတိယအေနႏွင့္ ဟစ္စ္တာမင္းကို ထိန္းသိမ္းထားတဲ့ေနရာHistamine storage က Histamine ထြက္ျခင္းကိုဟန္႔တားႏိုင္ေသာ ေဆးအုပ္စု ဥပမာ- corticosteroid ႏွင့္

sodium eromo – glyeate ေဆးတို႔ျဖစ္ပါသည္။

Antihistamine လို႔အမည္တပ္ျခင္း က ဒုတိယအုပ္စုႏွင့္ ပိုဆိုင္ပါသည္။

ဒီေနရာမွာ H1 Receptor ကိုပိတ္ဆို႔တဲ့အုပ္စုက အသုံးမ်ားေသာ အုပ္စုျဖစ္ပါသည္။

H1 blocker antihistamine မ်ားကို first generation ႏွင့္ second generation   ဟူျပီး ခြဲထားႏိုင္ပါသည္။

First generation antihistamine မ်ားမွာ carbinoxamine, dimenhydrinals, diphenhydramine,doxylamine , pyrilamine,tripelennamine, hydroxyzine,cyclizine meclizine, brompheniramine,chlorpheniramine, promethazine ႏွင့္ cyproheptadine တို႔ပါ၀င္ပါသည္။

Second generation ေဆးမ်ားကေတာ့ fexofenadine , loratadine ႏွင့္ cetirizine တို႔ျဖစ္ပါသည္။

H2 antagonist မ်ားကေတာ့ cimetidine, ranitidine,famotidine ႏွင့္ nizatidine တို႔ ျဖစ္ျပီး H3 antagonist မွာ Thioperamids ျဖစ္ပါသည္။

Antihistamine မ်ားဟာ ပါးစပ္ကတိုက္လွ်င္ ေကာင္းစြာစုပ္ယူႏိုင္ေသာ ေဆးမ်ား ျဖစ္ပါသည္။ခႏၶာကိုယ္တစ္ခုလုံးႏွင့္ ဦးေႏွာက္ပါေေရာက္ေအာင္ အာနိသင္ျပန္႔ႏိုင္ ပါ သည္။ အသဲေပၚ antihistamine မ်ားအေနႏွင့္ ဦးေႏွာက္ထဲသိပ္မေရာက္ႏိုင္ေၾကာင္းသိရပါသည္။

Antihistamine မ်ားကို အသုံးျပဳရမည့္ အေျခအေနမ်ားပါသည္။ Allergy ဓာတ္မ တည့္ျခင္းႏွင့္ပတ္သတ္၍ rhinitis , sneezing ႏွာေခ်ျခင္းႏွာေရယိုျခင္း၊ မ်က္လုံး။ႏွာေခါင္း ႏွင့္လည္ေခ်ာင္းမ်ားယားျခင္း (itching of eye,nose, and throat) , အေရျပား ေရာင္ျခင္း (dermatitis) မ်က္စိေရာင္ျခင္း(allergic conjvunctivitis) ပိုးမႊားအဆိမ့္ အေတာက္ အ ကိုက္ ခဲရျခင္း (insect bites and stings) တို႔တြင္သုံးပါသည္။

ေဆးမတည့္လွ်င္ histamine ထြက္ျပီး ေသြးလန္႔ျခင္းျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။

(anaphylactic shock) ဥပမာ penicillin ထိုးေဆး burplex ထိုးေဆးေၾကာင့္ shocks ရပါက antihistamine ျဖစ္တဲ့ chlorpheniramine ကိုအေၾကာေဆး အေနႏွင့္ေပးရပါသည္။ adrenaline ထိုးေဆးရဲ႕ အကူေဆး adjuvant အေနႏွင့္ သုံးႏိုင္သည္။ ေသြးေၾကာမ်ားပြ၍ ေရာင္ရမ္းျခင္းမ်ား (severe angioedema) ကိုအထူးသျဖင့္ ေလျပြန္အိုး (Laryngeal swelling) ျဖစ္ပါကလည္းchlopheniramine ႏွင့္ adrenalin တြဲသုံးပါသည္။

ဦးေႏွာက္ ကိုဖိႏွိပ္၍ ျငိမ္ေစျခင္း (sedation) ေပးေသာ antihistamine မ်ားမွ

diphenhydramine, promethazineႏွင့္ trimeprazine တို႔ျဖစ္ၾကျပီးအခ်ိဳ႕ အိပ္မေပ်ာ္လွ်င္သုံးေလ့ ရွိၾကပါသည္။

တစ္ဆက္တည္း လမ္းခရီးသြားရင္း မူးေမာ္ေအာ့အန္ပါက (motion sickness) dimenhydranate, meclizine ႏွင့္ promethazine တို႔ကို သုံးႏိုင္ပါသည္။ motion sickness ကိုၾကိဳတင္ကာကြယ္တဲ့အေနႏွင့္ လည္း အထက္ပါေဆးတို႔ကို သုံးႏိုင္ပါသည္။နားရဲ႕ vestibular disturbance တြင္လည္း dimenhydrinate, meclizine ႏွင့္ promethazine တို႔ကို သုံးႏိုင္ပါသည္။

ကိုယ္၀န္ေဆာင္မ်ား ေအာ့အန္ေနပါက doxylamine ကိုသုံးႏိုင္ပါသည္။ သကၡ်ာပါဒ ေရာဂါ (parkinsonisam) တြင္လည္း antihistamine ကိုလည္း သုံးတဲ့အခါ diphenhydramine ကိုသုံးႏိုင္ပါသည္။

ေခ်ာင္းဆိုးျခင္း (cough) ႏွာေခါင္း ေရာင္ရမ္းျခင္း non allergic rhinitis တြင္ first generation antihistamine မ်ားကို သုံးႏိုင္ပါသည္။

Second generation antihistamine မ်ား ကိုေလာလာဆယ္ အသုံးမ်ား ၾကတာ ေတြ႕ရပါသည္။ cetirizine ကို cetrine အမည္ႏွင့္ လည္းေကာင္းLoratadine တို႔ကို Loridin fexofenidine ကို allerday စသည္႔အမည္မ်ား ႏွင့္ ေဆးမ်ားေဆးဆိုင္မ်ားတြင္လြယ္ကူစြာ ရႏိုင္ပါသျဖင့္ အသုံးမ်ားၾကပါသည္။First generation ေတြထဲက chlorpheniramine ကိုလည္း Buswefon အမည္ႏွင့္ အသုံးမ်ားၾကပါသည္။ ျမန္မာျပည္က ထုတ္ေသာ ေဆး ျဖစ္၍ Buswefon လို႔အမ်ားသိထားပါသည္။

Loratadine ကိုအသဲေရာဂါ (severe liver impairment) တြင္ သတိထားသုံးဘို႔ waring ေပးထားပါသည္။

Antihistamine မ်ားထဲတြင္ ketotifen mast cell က Histamine မထြက္ေအာင္ stabilize လုပ္ေသာ ေဘးျဖစ္၍(ketasma) ဆိုေသာနာမည္ႏွင့္ ပါသည္။ရင္ၾကပ္ ပန္း နာ (bronchial asthma) တြင္သုံးပါသည္။cromolyn sodium ႏွင့္အာနိသင္တူျပီး side effect အျဖစ္ drowsiness ရႏိုင္ပါသည္။ Ketotifen သည္ H1 receptor ကိုလည္းၾကာၾကာ ပိတ္ ဆို႔     ႏိုင္ေသာေဆးျဖစ္ပါသည္။

Antihistamine မ်ားရဲ႕ ေဘးထြက္ဆိုးက်ိဳး (side effect) မ်ားက သိပ္ျပင္းထန္ျခင္းမ ရွိဘဲ ဆက္တိုက္ သုံးေနလွ်င္ လည္းသက္သာသြားႏို္င္တဲ့သေဘာရွိပါသည္။

ဦးေႏွာက္ကို ဖိႏွိပ္ျခင္းေၾကာင့္ ျငိမ္ျခင္း (sedation) မ်ိဳးကေန႔ပိုင္းအလုပ္အကိုင္္ မ်ား ကိုအဟန္႔အတားျဖစ္ေစႏိုင္ပါသည္။ဥပမာ စက္ပစၥည္းကိုင္တြယ္ျခင္း ၊ ကားေမာင္းျခင္း လုပ္ ငန္းလုပ္သူမ်ား တို႔အက်ဳံး၀င္ပါသည္။ ေခါင္းမၾကည္ျခင္း ( dizziness) အားအင္ေပ်ာ့ျခင္း (fatigue) မ်က္စိမွ အရိပ္ႏွစ္ခု ျမင္ေနျခင္း(diplopia) ၊ အိပ္မေပ်ာ္ျခင္း (insomnia) ၊တုံျခင္း (nervousness ) ကေလးမ်ားတြင္ တတ္ျခင္း(convulsion in children ) ရနိုင္ပါသည္။ antihistamine မ်ားတြင္ antimuscarinic အာနိသင္ပါရွိျခင္းေၾကာင့္ အာေခါင္ေျခာက္ျခင္း (dry moulth) ဆီးခ်ဳပ္ျခင္း (retention of urine ) ၊ ရင္တုန္ျခင္း (palpitation) မ်က္စိ၀ါးျခင္း (blurred vision ) တို႔ရ ႏိုင္ပါသည္။ ႏွလုံးေသြးေၾကာစနစ္ CVS တြင္ခႏၶာကိုယ္အေနအထား (position) ေျပာင္းလဲလွ်င္ ေသြးေပါင္က်ျခင္း     (postural hypotension) ရႏိုင္ပါသည္-antihistamine ကိုယ္တိုင္ကလည္း ေဆးမတည့္ျခင္း (drug allergy) စသည္တို႔တစ္ခါတစ္ရံ ျဖစ္တတ္ေစပါသည္။ Piperazine အုပ္စုျဖစ္တဲ့  Hydroxyeine တို႔၏ cyeazine တို႔တြင္ သေႏၶသားထိခိုက္ျခင္း (teratogenicity) ျဖစ္ႏုိင္ျပီး overdose ျဖစ္လွ်င္ သတိေမ့ျခင္း (coma)ႏွင့္ တက္ျခင္း (convulsion) တို႔ antihistamine over dose ျဖစ္တဲ့အခါျဖစ္ႏိုင္ပါ သည္။

ေဆးသစ္မ်ားျဖစ္တဲ့ ectirisine အေနႏွင့္ side effect ထဲမွာ ၀မ္းသြားေစျခင္း (diarrhoea) ရႏိုင္တဲ့ အခ်က္ပါ၀င္ပါသည္။ အနည္းငယ္ GI tractကိုထိႏိုင္ပါသည္။

H2 anti ဟစ္စ္တာမင္းမ်ား၏ မလိုလားအပ္တဲ့ အာနိသင္မ်ားကိုေတာ့ ထည့္သြင္း မေဆြးေႏြးေတာ့ပါ။

ေဒါက္တာေမ၀င္းေအာင္ခင္