က်န္းက်န္းမာမာ ဓမၼတာ

ရာသီေသြးဆင္းျခင္းနဲ႔ ပတ္သက္ျပီး မိန္းကေလး အမ်ားစု ခံစားရတဲ့ ေ၀ဒနာ တစ္ခု ရွိပါတယ္။ အဲ့ဒါကေတာ့ Premenstrual Syndrome (PMS) လို႔ ေခၚတဲ့ ရာသီမလာခင္ ေဒါသထြက္ျခင္း၊ စိတ္ဓါတ္က်ျခင္း၊ စိတ္အားငယ္ျခင္း အစရွိတဲ့ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေျပာင္းအလဲေတြပါပဲ။ တခ်ိဳ႕ကေတာ့ သာမန္ စိတ္တို စိတ္ဆတ္လြယ္ရံုေလာက္နဲ႔ ျပီးသြားေပမယ့္ တခ်ိဳ႕အတြက္ကေတာ့ လူမႈေရး၊ က်န္းမာေရး၊ စီးပြားေရးေတြမွာ ထိခိုက္ေလာက္တဲ့ထိကို စိတ္ဓါတ္အတက္အက်ျဖစ္တာ ဆိုး၀ါးပါတယ္။

PMS ဘာေၾကာင့္ ျဖစ္တာလဲ?

ဘာေၾကာင့္ရယ္လို႔ အတိအက် မေျပာႏိုင္ေသးေပမယ့္ ခုခ်ိန္ထိေတာ့ ေဟာ္မုန္းေတြ မညီမမွ်ျဖစ္မႈေၾကာင့္လို႔ပဲ ေဆးပညာရွင္ေတြက လက္ခံထားပါတယ္။

ရာသီမလာခင္ 1 ပတ္ (သို႔) 2 ပတ္ အလိုေလာက္မွာ ခံစားရေလ့ရွိျပီး ရာသီလာတာနဲ႔ သက္သာသြားတတ္ပါတယ္။

PMS ရဲ႕ ေရာဂါလကၡဏာေတြက ဘာေတြလဲ?

1) Mood swings လို႔ေခၚတဲ့ စိတ္ဓါတ္အတက္အက် ျဖစ္မယ္။ ခဏေန ေပ်ာ္လိုက္၊ ခဏေန ၀မ္းနည္းလိုက္၊ ခဏေန တက္ၾကြလိုက္၊ ခဏေန အားငယ္သြားလုိက္နဲ႔ အင္မတန္ ခံစားရ၊ ထိန္းခ်ဳပ္ရခက္တယ္ဆိုတာ မိန္းကေလးတိုင္း သိၾကပါတယ္။

2) စိတ္ဆိုး၊ စိတ္တိုလြယ္မယ္။ စိတ္ဆတ္မယ္။ ဘာမဟုတ္တဲ့ အေၾကာင္းအရာေလးေတြကို အရမ္းၾကီး တုံ႔ျပန္ေနမိတဲ့အတြက္ လူမႈေရးထိခုိက္မႈေတြေတာင္ ရွိလာပါတယ္။

3) စားျပီးရင္း စားခ်င္ေနပါတယ္။ ဟိုဟာလဲ စားခ်င္၊ ဒီဟာလဲ စားခ်င္နဲ႔ ေတြ႕ကရာ ေလ်ွာက္စားေနေတာ့တာပါပဲ။ အထူးသျဖင့္ ခ်ိဳတာေတြ စားခ်င္ပါတယ္။ ပံုမုန္ အခ်ိဳမၾကိဳက္တတ္တဲ့သူေတာင္ ဒီလိုခ်ိန္ဆို ေရခဲမုန္႔တို႔၊ ေခ်ာကလက္တို႔ အရမ္းစားခ်င္ပါတယ္။

4) ရင္သားေတြ တင္းျပီး နာတာတို႔၊ ေခါင္းကိုက္တာတို႔၊ အစာမေၾက ေလပြတာမ်ိဳးေတြလည္း ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

ဘယ္အရာေတြက PMS ကို ပိုဆိုးေစလဲ?

1) စိတ္ဖိစီးမႈမ်ားျခင္း

2) အ၀လြန္ုျခင္း

3) ေကာ္ဖီ အလြန္အကြ်ံ ေသာက္သံုးျခင္း

4) အရက္ အလြန္အကြ်ံ ေသာက္သံုးျခင္း ေတြက PMS လကၡဏာေတြကို ပိုျပီး ဆိုး၀ါးေစပါတယ္။

PMS သက္သာေအာင္ ဘာေတြ စားၾကမလဲ?

1) Sugar craving အခ်ိဳ အရမ္းစားခ်င္တဲ့သူေတြအတြက္ glycemic index (GI) နည္းတဲ့ အစားအစာေတြက အေထာက္အကူ ျဖစ္ပါတယ္။ Glycemic index နည္းတဲ့ အစားအစာေတြကို comment မွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။

2) Calcium နဲ႔ vitamin D က ရာသီမလာခင္ ျဖစ္တတ္တဲ့ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာ အေျပာင္းအလဲေတြနဲ႔ ရာသီလာစဥ္ နာက်င္ကိုက္ခဲမႈေတြကို သက္သာေစပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ အဆီထုတ္ထားတဲ့ ႏြားႏို႔ကို ေန႔စဥ္ ေသာက္သံုးေပးသင့္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ တစ္ခုေျပာခ်င္တာက အဆီထုတ္ထားတဲ့ ႏြားႏို႔ဟာ မလိုင္အျပည့့္ပါတဲ့ ႏြားႏို႔ထက္ vitamin D ပါ၀င္မႈနည္းပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ vitamin D ထပ္မံျဖည့္စြက္ထားတဲ့ vitamin D fortified low fat/skimmed milk ေတြက အက်ိဳးသက္ေရာက္မႈ ပိုရွိပါလိမ့္မယ္။ အကယ္၍ calcium နဲ႔ vitamin D ကို အားေဆးအေနနဲ႔ ေသာက္သံုးမယ္ဆိုရင္ေတာ့ က်န္းမာေရးပညာရွင္ေတြနဲ႔ အရင္ဆံုးတိုင္ပင္ဖို႔ အၾကံေပးခ်င္ပါတယ္။

3) Vitamin E နဲ႔ essential fatty acids ေတြ ပါ၀င္တဲ့ အားေဆးေတြ (ဥပမာ – ငါးၾကီးဆီ) ကေတာ့ PMS ရဲ႕ လကၡဏာေတြကို သိသိသာသာ သက္သာေစပါတယ္။

img

4) အရင္က Evening primrose oil ကို PMS သက္သာေစဖို႔အတြက္ ေဆးအေနနဲ႔ ေပးၾကပါတယ္။ ေလ့လာစမ္းသပ္မႈေတြအရ အမွန္တကယ္ ထိေရာက္မႈရွိတာ မေတြ႔ရတဲ့အတြက္ ခုေနာက္ပိုင္းမွာေတာ့ သိပ္မသံုးၾကေတာ့ပါဘူး။

5) အရက္ အလြန္အကြ်ံ ေသာက္သံုးျခင္းကို ေရွာင္ၾကဥ္ရပါမယ္။ အမ်ိဳးသမီး တစ္ေယာက္အတြက္ သင့္ေတာ္တဲ့ alcohol ပမာဏဟာ တစ္ရက္ကို 1 fluid ounce (30 ml) သာ ျဖစ္ပါတယ္။

6) ေကာ္ဖီ အလြန္အကြ်ံ ေသာက္သံုးျခင္းကိုလဲ ေရွာင္ၾကဥ္ရပါမယ္။ တစ္ေန႔ကို 3 ခြက္ထပ္ပုိျပီး မေသာက္တာ ေကာင္းပါတယ္။

7) အ၀လြန္တဲ့သူေတြ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ေလွ်ာ့ခ်ဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။

8)စိတ္ဖိစီးမႈကို ေလွ်ာ့ခ်ရပါမယ္။ ေလ့က်င့္ခန္းလုပ္ျခင္းဟာ စိတ္ဖိစီးမႈကို အေတာ္ေလး ေလ်ာ့က်ေစပါတယ္။ ေလ့လာစမ္းသပ္မႈတစ္ခုအရ PMS ေ၀ဒနာခံစားေနရတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြကို တစ္ေန႔ကို 2 ၾကိမ္၊ တစ္ၾကိမ္မွာ 15 မိနစ္ခန္႔ မ်က္လံုးမွိတ္ ျငိမ္ျငိမ္ေလးထိုင္ေနေစျပီး ၀င္လာတဲ့ အေတြးေတြကို သတိထားၾကည့္ခိုင္းပါတယ္။ အေတြးေတြ ၀င္လာတဲ့အခါ ဘာမွ react မလုပ္ဘဲ သိရံုေလးတင္ သိေနဖို႔ ညြန္ၾကားခ်က္ေတြေပးျပီး စမ္းသပ္ၾကည့္တဲ့အခါ PMS ေ၀ဒနာေတြကို ထိထိေရာက္ေရာက္ သက္သာေစတာ ေတြ႔ရပါတယ္။ ကြ်န္မတို႔ ဗုဒၶဘာသာအရေတာ့ စိတၲာနုပႆနာေပါ့။ ေယာဂေလ့က်င့္ျခင္း၊ စာဖတ္ျခင္း၊ သီခ်င္းနားေထာင္ျခင္းတို႔နဲ႔လဲ စိတ္ဖိစီးမႈကို ေလ်ွာ့ခ်ႏိုင္ပါတယ္။

မိန္းကေလးတိုင္း ကိုယ္က်န္းမာတဲ့ စိတ္ခ်မ္းသာတဲ့ period ေတြ ပိုင္ဆိုင္ႏိုင္ဖို႔ ဆႏၵျပဳပါတယ္။ ကုိယ့္ေကာင္မေလး တစ္ခါတစ္ေလ ဘာျဖစ္လို႔ ျဖစ္သြားမွန္းမသိ၊ ဘာလုပ္ေပးလို႔ လုပ္ေပးရမွန္းမသိတဲ့ အျဖစ္မ်ိဳးေတြ ကင္းပါေစလို႔လဲ အမ်ိဳးသားတိုင္းအတြက္ ဆႏၵျပဳပါတယ္။

Dr Honey Su Naing

M.B.,B.S (Mandalay)

M.Sc Nutrition & Dietetics (UK)